Πότε θα είχε νόημα η απόσχιση, η ανεξαρτησία;

      καταλανική σημαία

       Γιατί φίλοι Καταλανοί, Σκωτσέζοι, Βάσκοι και λοιποί, ζητάτε ν’ αντικαταστήσετε τη μια ολιγαρχία με μια άλλη; Νομίζετε ότι η “δική” σας ολιγαρχία θάναι καλύτερη απ’ των άλλων; Επιζούν ακόμα τέτοιες αυταπάτες;

Κι όμως οι Κούρδοι μπορούν κάτι να ελπίζουν. Το τουρκικό ολιγαρχικό πολιτικό σύστημα, αυταρχικού και εθνικιστικού τύπου, καταδιώκει τον πολιτισμό τους και κάθε πολιτική τους έκφραση. Όμως οι εθνικές ιδιαιτερότητες κάτω απ’ τις φιλελεύθερες (;) κοινοβουλευτικές ολιγαρχίες της Δύσης δεν καταπιέζονται πλέον, παρ’ όλο το ερωτηματικό. Αυτό το τελευταίο έχει άλλες αιτίες ύπαρξης. Οικονομικές, ταξικές διαστάσεις.

Μόνο η απόφαση των πολιτών μιας επαρχίας-περιφέρειας, να βαδίσουν το δημοκρατικό δρόμο, θα μπορούσε ν’ αποτελέσει επαρκή αιτία για την ανάπτυξη αυτονομιστικού κινήματος με στόχο την αποσκίρτηση απ’ τον σφιχτό εναγκαλισμό ενός ολιγαρχικού κράτους. Επιπλέον μόνο μια τέτοια απόφαση είναι ικανή να παράσχει την απαιτούμενη πολιτική ισχύ για να καμθούν οι ολιγαρχικές αντιδράσεις.

Αυτή ακριβώς θα έπρεπε να είναι και η περίπτωση της αποχώρησης ενός κράτους μέλους απ’ την Ευρωπαϊκή Ένωση. Όσο κι αν το Βrexit μπορεί να χαροποίησε τους ορκισμένους εχθρούς της παγκοσμιοποίησης και των περιφερειακών ολογκληρώσεων σίγουρα δεν θα οδηγήσει στην αποδυνάμωση των οικονομικών και πολιτικών ολιγαρχιών ούτε στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ούτε στην Βρεττανία.

Να ο λόγος για τον οποίο κάθε δημοκρατικός πολίτης θα είναι αδιάφορος π.χ. απέναντι σ’ ένα Grexit που δεν θα έχει ως πυρήνα και κινητήρια δύναμη το σύνθημα “ο πρώτος και ο τελευταίος λόγος, για όλες τις πολιτικές αποφάσεις, στους πολίτες”.

 

Αλεξόπουλος Διονύσης

Advertisements
Posted in Χωρίς κατηγορία | Tagged , , , | Σχολιάστε

Δημοκρατική πολιτική και κοινά: μία ταυτόσημη σχέση

3.commons-wordl_small.jpg

Παραθέτουμε την παρουσίαση του Διονύση Αλεξόπουλου, μέλους της ομάδας ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ & ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ, στο Φεστιβάλ των Κοινών και την θεματική «Κοινά & Σύνταγμα»

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΑ: ΜΙΑ ΤΑΥΤΟΣΗΜΗ ΣΧΕΣΗ

Θα ξεκινήσουμε με ένα ερώτημα:

Ανήκει η δημοκρατική πολιτική δραστηριότητα (από εδώ και κάτω σκέτα “πολιτική”) σε αυτό το οποίο ονομάζουμε κοινά ;

Αν θέλουμε να εξετάσουμε με προσοχή αυτό το ερώτημα θα πρέπει να πάμε αρκετά πίσω και να προσπαθήσουμε να ορίσουμε το τι είναι πολιτική αλλά και το τι είναι τα κοινά.

Είναι, αυτά τα δύο, αυστηρά προσδιορισμένα και ανεξάρτητα από το πώς τα βλέπει κάθε συγκεκριμένη κοινωνία; Μάλλον όχι. Έχουμε λοιπόν το δικαίωμα οποιαδήποτε στιγμή να επαναορίζουμε τα παραπάνω σύμφωνα με τις τρέχουσες πραγματικές ανάγκες και επιθυμίες μας.

Αναφερόμενοι λοιπόν στο σήμερα θα μπορούσε κάποιος να προτείνει τους εξής ορισμούς:

Πολιτική: είναι ή οφείλει να είναι ένα ανοικτό πεδίο στο οποίο όλα τα ώριμα (με την έννοια του υπεύθυνου) μέλη μίας κοινωνίας θα έχουν τη δυνατότητα να προτείνουν, να συζητούν και τέλος να συναποφασίζουν με έναν ισότιμο τρόπο για όλα τα πολιτικά ζητήματα.

Το τι είναι πολιτικό ζήτημα συνδέεται με το τι είναι «κοινό». Ό,τι είναι ξεκάθαρα κοινό ζήτημα (διαισθητικά αυταπόδεικτο θα μπορούσαμε να πούμε αλλά χωρίς να εξαντλούμε τα κριτήρια μας εκεί……..), θα πρέπει να θεωρείτε πολιτικό και να αντιμετωπίζεται σύμφωνα με την παραπάνω λογική.

Μπορούμε λοιπόν να πούμε με κάποια ασφάλεια πως πολιτική και κοινά όχι μόνο συνδέονται αλλά αποτελούν κατά κάποιο τρόπο τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

Το Σύνταγμα και οι νόμοι ως κοινά

Το Σύνταγμα είναι ο βασικός καταστατικός χάρτης της χώρας. Είναι το πλαίσιο εντός του οποίου επιθυμούμε να χτίσουμε την οργάνωση και τις δομές του τόπου μας. Ως εκ τούτου, σε μία πραγματική δημοκρατία (θεωρώντας την δημοκρατία βασικό ζητούμενο στην προσέγγιση μας) δεν μπορεί παρά να γράφεται και να αλλάζει μόνο από τους πολίτες.

Το ίδιο ισχύει – αλλά με έναν λιγότερο αυστηρό τρόπο – και για τους νόμους. Και για αυτούς θα πρέπει οι πολίτες να είναι σε θέση, με έναν έμμεσο ή και άμεσο τρόπο, να τους ορίζουν. Για το πώς μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο θα αναφερθούμε στην συνέχεια.

Το σημαντικό είναι πως δεν μπορούμε παρά να δούμε τόσο το Σύνταγμα όσους και τους νόμους ως μέρος των κοινών. Ως κοινά τα ίδια.

Φυσικοί πόροι και δημόσιοι χώροι ως κοινά

Πέρα των παραπάνω (Σύνταγμα και νόμοι) υπάρχουν βασικά και κρίσιμα «αγαθά» τα οποία είναι απολύτως λογικό και απαραίτητο να ορίσουμε το πώς θα τα διαχειριζόμαστε. Έτσι οι λεγόμενοι «πόροι κοινής δεξαμενής» όπως τους περιέγραψε η Όστρομ (υπόγεια ύδατα, πλουτοπαραγωγικοί πόροι όπως ψαρότοποι, δάση, βοσκοτόπια κ.ο.κ.) αποτελούν κοινά τα οποία θα πρέπει να είμαστε σε θέση να τα διαχειριζόμαστε εμείς. Ποιοι είμαστε όμως αυτοί οι “εμείς”; Δύσκολο πρόβλημα, το οποίο θα πρέπει πάντα να επιλύουμε στη βάση του ποιος δικαιούται να αποφασίζει, δηλαδή ποιος επηρεάζεται και πως από την απόφαση. Εκτός των παραπάνω θα μπορούσαμε να ορίσουμε επίσης ως κοινά – λόγω της κρισιμότητας τους – τομείς όπως το νερό, η ενέργεια, η εκπαίδευση, η υγεία κ.α.

Όλα τα παραπάνω θα πρέπει να είναι αντικείμενο μίας συνεχούς και ουσιαστικής δημόσιας συζήτησης

Θεσμοί της (άμεσης) δημοκρατίας: προτάσεις, ενημέρωση αλλά και διαχείριση των κοινών

Πως θα μπορούσαν όμως να υλοποιηθούν πρακτικά όλα τα παραπάνω σε πολιτικές οντότητες (κράτη) που περιλαμβάνουν κάποια εκατομμύρια πολίτες; Είναι αυτό εφικτό; Η απάντηση και μέρος της λύσης είναι απλή και είναι η συνταγματική θεσμοθέτηση των εργαλείων της (άμεσης) δημοκρατίας σε όλα τα πολιτικά επίπεδα της χώρας (τοπικό, δημοτικό, περιφερειακό και εθνικό).

Αυτά τα εργαλεία είναι τα εξής πέντε:

Ακυρωτικά δημοψηφίσματα

Οι εκλεγμένοι νομοθετούν αλλά μπορούμε να ακυρώσουμε τα νομοσχέδια τους μέσω της συλλογής υπογραφών ενάντια σε αυτά. Για παράδειγμα, αν συλλεχθούν 100.000 υπογραφές σε διάστημα έξι μηνών ενάντια σε νομοθετική πρόταση του κοινοβουλίου, προκαλείται δημοψήφισμα μέσω του  οποίου οι πολίτες απορρίπτουν ή αποδέχονται την πρόταση – νομοσχέδιο.

Νομοθετικές ή συνταγματικές πρωτοβουλίες

Με τις διαδικασίες αυτές παρακάμπτουμε τους αντιπροσώπους μας και γινόμαστε εμείς νομοθέτες. Έτσι, αν 100.000 ή 200.000 συμπολίτες, δηλώσουν υποστήριξη σε έναν νόμο ή μία συνταγματικά αλλαγή που έχει προταθεί από μία ομάδα πολιτών, προκηρύσσεται νομοθετικό ή συνταγματικό δημοψήφισμα, μέσω του οποίου είναι και πάλι οι πολίτες, αυτοί που λαμβάνουν την απόφαση.

Υποχρεωτικά δημοψηφίσματα

Κάθε εκ προοιμίου σοβαρή απόφαση (για παράδειγμα η συμμετοχή της χώρας σε υπερεθνικούς οργανισμούς, διεθνείς συνθήκες που δεσμεύουν την χώρα, αλλαγές στο Σύνταγμα κ.ο.κ.) περνούν υποχρεωτικά από δημοψήφισμα.

Οικονομικά δημοψηφίσματα

Κάθε δημόσιο έργο με προϋπολογισμό πάνω από κάποιο όριο θα πρέπει να εγκρίνεται απ’ τους πολίτες. Επίσης κάθε σημαντικός δανεισμός θα πρέπει να επικυρώνεται από τους πολίτες, αφού φυσικά αυτοί πρώτα ενημερωθούν σχετικά με το γιατί δανειζόμαστε, πώς και πότε θα αποπληρώσουμε το δάνειο, ποια άλλα δάνεια βαραίνουν την χώρα κ.τ.λ. και τέλος

Δημοψηφίσματα ανάκλησης

Για όποιους από τους αιρετούς δεν τιμούν τις δεσμεύσεις τους ή αποδεικνύονται απλά δόλιοι ή ανεπαρκείς.

Ουτοπία;

Είναι όλ’ αυτά ουτοπικές, απραγματοποίητες ιδέες; Ευτυχώς για εμάς σήμερα, όχι. Εφαρμόζονται, ισχύουν ήδη σε πολλές χώρες. Η Ελβετία είναι η πρωτοπόρος χώρα. Το κέντρο της πολιτικής ζωής της είναι τα δημοψηφίσματα πρωτοβουλίας πολιτών. Όμως και σε πολλές Πολιτείες των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής γίνεται ευρεία χρήση τους. Συνέβη, μάλιστα, ο κυβερνήτης της Καλιφόρνια πριν τον Σβαρτσενέγκερ να ανακληθεί μετά από δημοψήφισμα.

Στην ομάδα μας είμαστε σίγουροι ότι πλησιάζει η στιγμή που και στη χώρα μας οι πολίτες θα πάψουν να είναι αποκλεισμένοι απ’ τη λήψη των πολιτικών αποφάσεων.

Σας ευχαριστώ.»

Posted in Χωρίς κατηγορία | Tagged , , | Σχολιάστε

Εργαλεία καλύτερα από τα δημοψηφίσματα;

2

Είναι γεγονός ότι ελάχιστοι επαγγελματίες πολιτικοί ασχολούνται με σοβαρότητα με τα δημοψηφίσματα πρωτοβουλίας πολιτών, ακόμη κι αν η πίεση που ασκείται από τα κάτω φαίνεται ότι σταδιακά αυξάνεται. Έτσι όταν ανοίξει ένας διάλογος για τα δημοψηφίσματα πρωτοβουλίας πολιτών -ασφαλώς ανάλογα με την περίσταση και την χρονική απόσταση από τις εκλογές- η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτικών απαντά συνήθως ως εξής: α) κάποιοι προσπαθούν να τα αγνοήσουν τελείως ή να τα μεταθέσουν σε ένα αόριστο και ώριμο μέλλον, β) άλλοι τείνουν να υποβαθμίσουν την αποτελεσματικότητά τους, γ) πολλοί χρησιμοποιούν την όποια αρνητική εμπειρία από δημοψηφίσματα κυβερνητικής πρωτοβουλίας (plebiscite) ώστε να «δυσφημίσουν» τα δημοψηφίσματα πρωτοβουλίας πολιτών και δ) άλλοι προσπαθούν να τα απορρίψουν ως διχαστικά και επικίνδυνα εργαλεία λαϊκισμού.

Στο κείμενο αυτό δεν θα αναπτυχθούν τα πολυάριθμα και βάσιμα αντεπιχειρήματα στις παραπάνω απόψεις. Άλλωστε η ρητορική κατά των δημοψηφισμάτων από τους πολιτικούς είναι γνωστή και θα λέγαμε αρκετά «τυποποιημένη». Σε αντιπαράθεση με τα παραπάνω τα τελευταία χρόνια, σε χώρες που διαθέτουν μια ορισμένη εμπειρία πάνω στα δημοψηφίσματα, όπως η Ιταλία[1], η πολιτική τάξη, δεδομένων των από τα κάτω πιέσεων, αντιπροτείνει στην θέση των δημοψηφισμάτων, κάποια «δημοκρατικά» συστήματα τα οποία προφανώς θεωρεί λιγότερο επικίνδυνα για τη διατήρηση των προνομίων της. Την τελευταία δεκαετία κάποιοι πολιτικοί μαζί με ορισμένους τεχνοκράτες μιλούν για «εργαλεία καλύτερα από τα δημοψηφίσματα»[2]. Ένα παράδειγμα τέτοιων εργαλείων «συμμετοχής» είναι η λεγόμενη «διαλεκτική δημοκρατία», η οποία εφαρμόστηκε σε ορισμένες περιοχές όπως η Τοσκάνη, καθώς και η «δημόσια διαμεσολάβηση»[3]. Στο Viareggio, για παράδειγμα, 500 άτομα επιλεγμένα από πολιτικούς, κλήθηκαν να συζητήσουν ορισμένα πολιτικά πλάνα για το Δήμο τους στα πλαίσια ενός φόρουμ πολιτών, το οποίο ονομάστηκε «citizens’ panel».  Στο Bolzano, πάνω στο ζήτημα της επέκτασης του αεροδρομίου, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2007, ξεκίνησε μια περιοδική διαδικασία «δημόσιας διαμεσολάβησης», υπό τον συντονισμό ενός επαγγελματία διαμεσολαβητή.

Παρά τις ίσως καλές προθέσεις που μπορεί να έχει η λεγόμενη «διαλεκτική δημοκρατία», αυτή δεν αποτελεί εναλλακτική λύση και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί δημοκρατικό εργαλείο λήψης αποφάσεων ή ακόμη περισσότερο μέσο που θα οδηγήσει στην άμεση δημοκρατία. Κατά την διαδικασία αυτή οι πολίτες πληροφορούνται και συζητούν με εξειδικευμένους διαμεσολαβητές με στόχο να σχηματίσουν μια γνώμη η οποία βασίζεται στην ενημέρωση, την πληροφόρηση και τη συζήτηση. Οι υποστηρικτές αυτής της μεθόδου θεωρούν δεδομένο ότι μόνο σε ένα τέτοιο πλαίσιο μπορούμε να φτάσουμε στον σχηματισμό μιας θεμελιωμένης γνώμης και ότι μέσω του δημοψηφίσματος ανοίγεται η πόρτα στον λαϊκισμό, αντί να παρέχονται πληροφορίες και βάσιμες απόψεις. Χωρίς καμία διάθεση να αμφισβητηθεί η χρησιμότητα του διαλόγου και της ίδιας της πληροφορίας, ο θεσμός αυτής της «διαλεκτικής δημοκρατίας» εγείρει έναν σοβαρό προβληματισμό σχετικά με το εάν στο βωμό της τεχνική πληροφορίας θυσιάζεται ή όχι η κυριαρχία του πολίτη. Επιπλέον, ο ισχυρισμός ότι το δημοψήφισμα δεν περιλαμβάνει μια εντατική διαδικασία σχηματισμού της κοινής γνώμης είναι απολύτως ανακριβής: στην πραγματικότητα ο δημόσιος διάλογος είναι πολύ πιο έντονος και πυκνός, όταν οι πολίτες έχουν να κάνουν με ένα δημοψήφισμα το οποίο είναι δεσμευτικό.

Οι πολίτες επομένως έχουν πολύ περισσότερα κίνητρα όταν ξέρουν ότι η απόφασή τους θα είναι οριστική. Ασφαλώς ένα δημοψήφισμα δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς το σχηματισμό γνώμης και απόψεων: είναι μια δημόσια πολιτική εκδήλωση στην οποία μπορούν να συμμετέχουν όλοι και όχι μόνο ένα «πάνελ» επιλεγμένων πολιτών. Επίσης, δεν πρέπει να υποτιμούμε το ζήτημα των κριτηρίων για την επιλογή των πολιτών που συμμετέχουν σε αυτά τα πάνελ διαλόγου. Ποιος τους επιλέγει και με βάση ποια κριτήρια; Υπάρχει επίσης μια θεμελιώδης διαφορά μεταξύ αυτών των μορφών διαβούλευσης και της άμεσης αυτόνομης διαβούλευσης. Σε αυτή την περίπτωση οι αξιολογήσεις και ο διάλογος προωθούνται από τα θεσμικά όργανα και οι διαδικασίες διαμεσολάβησης πραγματοποιούνται με πρωτοβουλία των αρχών, ενώ τα δημοψηφίσματα πρωτοβουλίας πολιτών εμπίπτουν στην αυτόνομη σφαίρα των πολιτών.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στην «διαλεκτική δημοκρατία», και στην «δημόσια διαμεσολάβηση» εμπλέκονται σαφώς λιγότεροι πολίτες σε σύγκριση με την ψηφοφορία που διεξάγεται στα πλαίσια ενός δημοψηφίσματος. Σε αντίθεση με τα δημοψηφίσματα πρωτοβουλίας  πολιτών, ο ρόλος των πολιτικών και των τεχνοκρατών, στις δύο αυτές μεθόδους «συμμετοχής», είναι πάντα κυρίαρχος. Σε τελευταία ανάλυση το δημοψήφισμα ενισχύει τον πολίτη, διότι ο καθένας μπορεί να συμμετάσχει, ενώ στη «διαλεκτική δημοκρατία», ακόμη και αν υπάρχουν καινοτόμες και αποτελεσματικές μέθοδοι, είναι πάνω απ ‘όλα η πολιτική τάξη η οποία επιδιώκει να αποκτήσει περισσότερη νομιμοποίηση και να διατηρήσει τα προνομία της.

Θα πρέπει επίσης να θυμόμαστε την ουσιαστική διαφορά μεταξύ της ελεύθερης έρευνας σε ένα επιλεγμένο δείγμα πολιτών -χωρίς αυτό να έχει καμία πραγματική ευθύνη- και της άσκησης του δικαιώματος των πολιτών να λαμβάνουν αποφάσεις με νομικά δεσμευτική ισχύ. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της συλλογής των υπογραφών και κατά τη διάρκεια της ίδιας της εκστρατείας του δημοψηφίσματος, οι πολίτες έχουν πολύ περισσότερο χρόνο ώστε να συγκεντρώσουν πληροφορίες και να σχηματίσουν μια το δυνατό ολοκληρωμένη γνώμη. Για τους παραπάνω λόγους το δημοψήφισμα πρωτοβουλίας πολιτών είναι μια δημοκρατική διαδικασία άμεσης συμμετοχής που εμπλέκει και καθιστά πολιτικά υπεύθυνο έναν συγκριτικά πολύ μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων.

Γιώργος Κουτσαντώνης

[1] Για τη σύνταξη του κειμένου χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία και πληροφορίες από το βιβλίο του Thomas Benedikter «Più potere ai citadini introduzione alla democrazia direta e ai diritti referendari» Bolzano, luglio 2014

[2]  Verhulst, Nijeboer, op. cit., σελ. 89.

[3] Σε ένα Δήμο ή σε μια Επαρχία συγκαλείται μια αντιπροσωπευτική ομάδα πολιτών ώστε να αξιολογήσουν και να συζητήσουν ένα συγκεκριμένο θέμα. Αυτή η ομάδα διαθέτει όλα τα απαραίτητα μέσα ώστε να πάρει μια απόφαση, έχοντας στη διάθεσή της εμπειρογνώμονες και ειδικούς επί των θεμάτων. Τέλος, συντάσσει μια τελική απόφαση και προτείνει μια μη δεσμευτική λύση, χωρίς να υπάρχει η ανάγκη για ομοφωνία. Εξασφαλίζεται έτσι ένας αποτελεσματικός διάλογος μεταξύ των συμμετεχόντων και μια πλουραλιστική ενημέρωση.

Posted in Χωρίς κατηγορία | Tagged , | 2 Σχόλια

Σύνταγμα και Κοινά

Commons Fest.jpg

Στις 6, 7 και 8 Οκτώβρη θα πραγματοποιηθεί το Φεστιβάλ των Κοινών στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα, Πειραιώς 256. Σε αυτό θα ενώσουν τις δυνάμεις τους το Φεστιβάλ Αλληλέγγυας και Συνεργατικής Οικονομίας και το CommonsFest.

Η ομάδα μας, Δημοκρατία & Δημοψήφισμα, θα συμμετάσχει στην θεματική «Κοινά & Σύνταγμα», την Κυριακή 8 Οκτώβρη και από τις 12 ως τις 4μ.μ. Στην εκδήλωση αυτή θα ακουσθούν οι παρακάτω τοποθετήσεις:

«Δημοψηφίσματα με Πρωτοβουλία Πολιτών και Κοινά», Διονύσης Αλεξόπουλος, φυσικός, εκπαιδευτικός (ομάδα Δημοκρατία & Δημοψήφισμα)

«Το Σύνταγμα ως κοινό», Χρήστος Λυντέρης, δικηγόρος, Διδάκτωρ νομικής (ομάδα Πρωτοβουλία για Ριζική Συνταγματική Αλλαγή)

«Κοινά και Συμμετοχικός Σχεδιασμός Νόμων και Θεσμών», Ελισσάβετ Σπυρίδου, ψυχολόγος (ομάδα Πολιτεία 2.0)

Στην συνέχεια θα ακολουθήσει world café, δηλαδή μία μέθοδος συζήτησης και λήψης αποφάσεων, το οποίο θα βασισθεί στις εξής ερωτήσεις:

  1. Ποια θέλουμε/μπορεί να είναι σήμερα, η δύναμη και ο ρόλος των πολιτών στη διακυβέρνηση των φυσικών πόρων (π.χ. νερό, αέρας, έδαφος, ενέργεια, ψαρότοποι, βοσκότοποι, δάση, κλπ) και του κοινού πλούτου που έχει παραγάγει η κοινωνία από γενιά σε γενιά (π.χ. δίκτυα ύδρευσης, οδικά δίκτυα, διαδίκτυο, γνώση, ψηφιακά αγαθά, απορρίμματα, κλπ);
  2. Ποιοι θεσμοί, ποιες διαδικασίες σύνταξης νόμων, ποιες διαδικασίες αλλαγής του Συντάγματος μπορούν να διασφαλίσουν/εγγυηθούν αυτή τη δύναμη και ρόλο των πολιτών; Με ποια σειρά προτεραιότητας;

Περισσότερες πληροφορίες καθώς και το πλήρες πρόγραμμα των εκδηλώσεων μπορείτε να δείτε εδώ.

Ελπίζουμε να σας δούμε εκεί και να ακούσουμε τις δικές σας ιδέες και τοποθετήσεις. Γιατί η επικοινωνία μας κάνει πιο δυνατούς.

Posted in Χωρίς κατηγορία | 1 σχόλιο

Ολιγαρχία και άκρα: μία ταυτόσημη σχέση

 

03-gross

Η ακροδεξιά στην Ευρώπη ισχυροποιείται. Φταίνε για αυτό οι ανώριμοι Ευρωπαίοι πολίτες ή η πολιτική ελίτ η οποία έχει αποκοπεί από τις ευρωπαϊκές κοινωνίες; Είναι αυτά τα φαινόμενα προβλήματα της δημοκρατίας (με ή χωρίς εισαγωγικά στην λέξη) ή σημάδια μίας ολιγαρχίας που προτιμά έναν κακό αντίπαλο, δηλαδή την ακροδεξιά, από τον εχθρό του συνόλου των πολιτών, την πραγματική δημοκρατία και την λαϊκή κυριαρχία που αυτή προϋποθέτει και συνεπάγεται; Υπάρχει άλλη λύση στα προβλήματα της «δημοκρατίας» πέρα από περισσότερη δημοκρατία;

Με αφορμή της άνοδο του AfD στην Γερμανία ας δούμε τι λέει ο Andreas Gross, πρώην βουλευτής του Ελβετικού Ομοσπονδιακού Κοινοβουλίου και δραστήριος υποστηρικτής της άμεσης δημοκρατίας και των θεσμών της.

“Κ. Gross, το AfD εισήλθε στο γερμανικό κοινοβούλιο. Τι σημαίνει αυτό για την κατάσταση της δημοκρατίας στη Γερμανία;

Το γεγονός αυτό σημαίνει πολλά περισσότερα για την ίδια την Γερμανική κοινωνία παρά για την δημοκρατία της. Η τελευταία έχει μάλλον λειτουργήσει καλά. Μέσω της δημοκρατίας εκφράστηκε με σαφήνεια η έντονη δυσαρέσκεια πολλών Γερμανών για τις συνθήκες που επικρατούν στην χώρα τους. Κάτι το οποίο ήταν ιδιαίτερα εμφανές και σε εμένα, όταν το καλοκαίρι επισκέφτηκα για δύο ημέρες περιοχές στην Βαλτική Θάλασσα και άλλες δύο στον Μέλανα Δρυμό, μιλώντας με περίπου 100 ψηφοφόρους. Η δυσαρέσκεια ήταν εμφανής. Τα δύο κυβερνώντα κόμματα έχασαν το ένα πέμπτο των ψηφοφόρων τους, ενώ τα κόμματα της αντιπολίτευσης, τόσο αυτά εντός όσο και αυτά εκτός του κοινοβουλίου, κέρδισαν όλα περισσότερα από όσα περίμεναν.

Οι επικριτές του AfD το κατηγορούν, μεταξύ άλλων, για λαϊκισμό. Είναι αυτό καθαυτό κακό για τη δημοκρατία;

Αυτό εξαρτάται από τον ορισμό που δίνει κάποιος στον λαϊκισμό. Εκείνοι που βλέπουν τον λαϊκισμό κυρίως ως μία μορφή απλοϊκής λογικής, ελαφρώς εκμαυλιστικής, η οποία  επιβεβαιώνει τις απόψεις του «κοινού», παρακάμπτοντας δύσκολες ερωτήσεις και ψάχνοντας για αποδιοπομπαίους τράγους, δεν θα το θεωρήσουν κακό για τη δημοκρατία, ειδικά επειδή υπάρχουν λαϊκιστές τόσο στα αριστερά όσο και στο κέντρο του πολιτικού φάσματος.

 Από την άλλη πλευρά, αν κάποιος εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο ο J.W. Müller ορίζει τον λαϊκισμό, όπου άνθρωποι που σκέφτονται διαφορετικά δεν ανήκουν πλέον στην ομάδα μας, οι αλλοδαποί και οι πρόσφυγες ευθύνονται για τα περισσότερα από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε και τα σύνορα πρέπει να κλείσουν, τότε πρέπει να παραδεχτούμε ότι ο λαϊκισμός είναι ιδιαίτερα αντιδημοκρατικός και μάλιστα δημιουργεί πολλές απειλές για τη δημοκρατία.  Αυτός είναι ο λόγος που θεωρώ ότι η έννοια του λαϊκισμού είναι αναλυτικά μη παραγωγική και δεν μου αρέσει να την χρησιμοποιώ.

 Προτιμώ να χρησιμοποιώ έννοιες όπως εθνικός – συντηρητικός, εθνικιστικός, ξενοφοβικός, δημαγωγικός, αυταρχικός και φονταμενταλιστικός Υπάρχουν σίγουρα ορισμένα μέλη του AfD που δικαιολογημένα θα μπορούσαμε να τους ταξινομήσουμε στις παραπάνω κατηγορίες, αλλά δεν μπορούμε να περιγράψουμε όλους τους ψηφοφόρους του AfD ως τέτοιους. Κάτι αντίστοιχο βλέπουμε με το Ελβετικό SVP, το Γαλλικό Front National, το Βέλγικο Vlaams Blok, το FPÖ στην Αυστρία ή το Λαϊκό Κόμμα της Δανίας.

Κάποιοι βλέπουν την επιτυχία της AfD ως ένα επιχείρημα κατά της άμεσης δημοκρατίας. Έχουν δίκιο;

Σίγουρα όχι. Πρέπει να αντιταχθώ στο γερμανικό ποδόσφαιρο μόνο και μόνο επειδή υπάρχουν τόσοι πολλοί φίλοι του ποδοσφαίρου μεταξύ των ψηφοφόρων του AfD; Μόνο κάποιος που ήταν ήδη επικριτικός σχετικά με την άμεση δημοκρατία και τις πρωτοβουλίες πολιτών θα μπορούσε να ακολουθήσει αυτή τη λογική, χωρίς να ξέρει στην πραγματικότητα το γιατί. Ή κάποιος που είχε πάντα αμφιβολίες για την πολιτική ωριμότητα και τη σοφία του λαού, αλλά δεν τολμούσε να το πει στο παρελθόν. Με αυτή την λογική όμως, οι άνθρωποι αυτοί θα πρέπει να αναρωτηθούν γιατί εξακολουθούν να εμπιστεύονται τον λαό να εκλέγει ένα Κοινοβούλιο;

 Όχι λοιπόν, το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην άμεση δημοκρατία. Νομίζω ότι τα αποτελέσματα αυτών των εκλογών εκφράζουν την έντονη δυσαρέσκεια που πολλοί Γερμανοί αισθάνονται για τις συγκεκριμένες περιστάσεις. Πιστεύω επίσης ότι αποτελεί μία ένδειξη μεγάλης δυσαρέσκειας για τη γερμανική δημοκρατία. Πολλοί άνθρωποι θέλουν να είναι σε θέση να εκφράζονται με περισσότερες επιλογές και πιο συχνά από την μία φορά των εκλογών στις οποίες επιλέγουν μεταξύ κομμάτων, εκ των οποίων συχνά κανένα δεν είναι πραγματικά πειστικό.

 Το εκλογικό αυτό αποτέλεσμα μπορεί να γίνει αντιληπτό ως μια έκκληση για την επέκταση της έμμεσης και ισχνής δημοκρατίας ώστε να συμπεριλαμβάνει εργαλεία και θεσμούς της άμεσης δημοκρατίας. Για παράδειγμα, το 60% των ψηφοφόρων του AfD ψήφισαν το κόμμα αυτό επειδή απογοητεύτηκαν από τα άλλα κόμματα. Με τους θεσμούς της άμεσης δημοκρατίας, θα ήταν σε θέση να διορθώνουν με μεγαλύτερη ακρίβεια την πολιτική που προτείνουν τα κόμματα μέσω δημοψηφισμάτων πρωτοβουλίας πολιτών. Έτσι, δεν θα χρειαζόταν να ψηφίσουν το AfD με κίνδυνο να παρεξηγηθούν ή να θεωρηθούν ακραίοι.

 Η άμεση δημοκρατία αντιμετωπίζει τουλάχιστον τρία από τα μεγαλύτερα προβλήματα που οδήγησαν στην επιτυχία του AfD: φέρνει την πολιτική και τους πολιτικούς πολύ πιο κοντά στους πολίτες, δεν τους αφήνει στην απομόνωση και τους αποδεικνύει, τέσσερις φορές τον χρόνο, πως η άποψη τους μετράει και μάλιστα με αποφασιστικό τρόπο, ότι δηλαδή «οι πολιτικοί» δεν μπορούν απλά να κάνουν ό,τι θέλουν. Αλλά πάνω απ’ όλα, επειδή οι θεσμοί της άμεσης δημοκρατίας οδηγούν σε συχνότερες, με περισσότερες πραγματικές επιλογές και πιο ουσιαστικές συζητήσεις, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι θα μάθουν περισσότερα, θα γνωρίσουν δεδομένα και λογικές και εν τέλει θα είναι λιγότερο επιρρεπείς και ευάλωτοι στα παραπλανητικά σλόγκαν και τις κατηγορίες των κομμάτων τα οποία δεν μπορούν να βοηθήσουν κανέναν.

Πώς πρέπει να σταθούν οι Γερμανοί απέναντι στο AfD και ποια συμπεράσματα οφείλουμε να αντλήσουμε από την άνοδο του;

 Πρώτα απ’ όλα, πρέπει όλοι να προσπαθήσουν να καταλάβουν γιατί οι άνθρωποι ψήφισαν υπέρ του AfD. Για παράδειγμα, πολλοί άνθρωποι ήθελαν να εκφράσουν έτσι την κριτική τους για τις υπερβολικά χαμηλές συντάξεις ή το φόβο τους πως θα φτωχοποιηθούν και παραμεληθούν. Πολλοί από αυτούς ζουν σε περιοχές στις οποίες δεν υπάρχουν επαρκείς δημόσιες συγκοινωνίες, ταχυδρομείο, γρήγορο internet και πιο σημαντικό από όλα αξιοπρεπείς εργασίες.

 Δεύτερον, όλοι πρέπει να προσπαθήσουν περισσότερο να προσεγγίσουν αυτούς τους ανθρώπους, να τους ακούσουν και να προσπαθήσουν να καταλάβουν τα προβλήματά τους. Μόνο έτσι μπορούμε στη συνέχεια να προσπαθήσουμε να τους δείξουμε ότι το AfD δεν αντιμετωπίζει αληθινά τις πραγματικές αιτίες αυτών των προβλημάτων τους και ότι αυτά δεν αντιμετωπίζονται πραγματικά στις ρίζες τους.

 Τρίτον, είναι απαραίτητο να αντιταχθούμε, να αντικρούσουμε και να διαψεύσουμε τον δημαγωγικό, παραπλανητικό και κακόβουλο λόγο του AfD όπου αυτός ακούγεται, στην παμπ, στο κλαμπ, στα τηλεοπτικά πάνελ ή στο κοινοβούλιο.

Μπορείτε να δείτε ένα άλλο ιδιαίτερα ενδιαφέρον σχόλιο του Gross εδώ, καθώς και πολλά άλλα κείμενα στο προσωπικό του site www.andigross.ch

Η παραπάνω συνέντευξη δόθηκε στην οργάνωση Mehr Demokratie και το γραφείο της στην Βόρεια Ρηνανία – Βεστφαλία. Δημοσιεύτηκε πρώτη φορά εδώ.

Posted in Χωρίς κατηγορία | Tagged | Σχολιάστε

Όταν το “δημοκρατικό” κέντρο – λέγε με, ΠΑΣΟΚ – περιφρουρεί την ολιγαρχική λειτουργία του κοινοβουλίου.

keno

Η Φώφη ανακοίνωσε ότι από δω κι ύστερα οι βουλευτές της δεν θα υπερψηφίζουν τα νομοσχέδια της κυβέρνησης – με τα οποία όμως συμφωνούν (!!!;;) – αν αυτά δεν τυγχάνουν υποστήριξης απ’ το σύνολο των κυβερνητικών βουλευτών, δηλαδή και των βουλευτών των ΑΝΕΛ. Καταδεικνύει έτσι, για άλλη μια φορά, πως στη χώρα μας, η νομοθετική εξουσία είναι όχι μόνο πλήρως ελεγχόμενη από την εκτελεστική-κυβέρνηση (λέγε με, πρωθυπουργό) αλλά επιπλέον όσο αφορά την αντιπολίτευση και στις σκοπιμότητες που προκύπτουν απ’ την επιδίωξη της κατάκτησης των υπουργικών εδράνων. Φαίνεται μάλιστα πως το πολιτικό προσωπικό θεωρεί κάτι τέτοιο απολύτως φυσιολογικό, αφού φθάνει ένας επίδοξος κυβερνήτης μας απ’ την ελάσσονα αντιπολίτευση, όπως η Φώφη, να το διαλαλεί ανερυθρίαστα.

“Ε, και τι έγινε; Σιγά το πρόβλημα!” θα έλεγε ένας τυχαίος και μνημονιακά αφαιμαζόμενος πολίτης. Κι όμως αγαπητέ συμπολίτη, βρισκόμαστε για άλλη μια φορά να κοιτάζουμε χωρίς όμως να βλέπουμε “τον ελέφαντα στο δωμάτιο”. Δηλαδή το πρόβλημα των προβλημάτων της χώρας μας υπό μια άλλη γωνία. Κοιτάζουμε την αντιδημοκρατική φύση του πολιτικού μας συστήματος.

Μας φωνάζουν λοιπόν κατα πρόσωπο ότι, οι άνθρωποι που συνεδριάζουν στο κτήριο της βουλής, οι βουλευτές, δεν είναι αντιπρόσωποι των πολιτών. Είναι εκτελεστικά όργανα της εκάστοτε ηγετικής ομάδας του κόμματος με το ψηφοδέλτιο του οποίου εξελέγησαν. Η Φώφη το είπε ξεκάθαρα. Οι βουλευτές ψηφίζουν με μοναδικό στόχο, η ψήφος τους να βοηθά το κόμμα στη προσπάθειά του να κατακτήσει την κυβερνητική μάχαιρα και να κόβει το “πεπόνι”. Δεν αποτελεί στόχο η ορθή, κατά τη γνώμη του καθενός, νομοθέτηση. Ίσως, μόνο δευτερευόντως. Στόχος είναι η ιδεολογική σύμπνοια της εκάστοτε κυβερνητικής ομάδας – κάτι το οποίο δεν έχει υποτίθεται το δίδυμο Τσίπρα, Καμμένου – κι όχι η δημοκρατική διαδικασία ( = η επικράτηση της πλειοψηφούσας θέσης όπως αυτή θα διαμορφωθεί μετά τη διεξαγωγή ανοικτού δημοκρατικού διαλόγου.)
Αποδεικνύεται για άλλη μια φορά ότι ο σύγχρονος κοινοβουλευτισμός απομακρύνεται όλο και πιο πολύ από τις βασικές δημοκρατικές αρχές αντιπροσώπευσης των πολιτών.
Απομένει βέβαια το κρίσιμο ερώτημα: υπάρχουν πολίτες που να επιθυμούν, τουλάχιστον, μια γνήσια αντιπροσώπευση;

Αλεξόπουλος Διονύσης

Posted in Χωρίς κατηγορία | Tagged , , , | Σχολιάστε

Παγκόσμια ημέρα δημοκρατίας

3.15-September-Stock-Photo _ small.jpg

Η δημοκρατία αποτελεί σαφέστατα την μεγαλύτερη «εφεύρεση» της ανθρωπότητας και η 15η Σεπτεμβρίου έχει επιλεχθεί ως η ημέρα που την τιμούμε. Βέβαια, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά όσο ακούγονται. Εκτός από την απορία του τι μπορεί να σημαίνει γενικότερα μία παγκόσμια ημέρα (οποιουδήποτε πράγματος), θα πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας μία ακόμα πρωτιά της δημοκρατίας. Η δημοκρατία είναι η σπουδαιότερη ανθρώπινη (και μάλιστα συλλογική) δημιουργία, αλλά αποτελεί ταυτόχρονα την λέξη και έννοια που έχει διαστρεβλωθεί περισσότερο από κάθε άλλη.

Μια τέτοια ημέρα θα είχε νόημα λοιπόν να σκεφτεί ο κάθε ένας από εμάς το τι είναι η δημοκρατία. Έχοντας την τύχη να μιλάμε μία σπουδαία γλώσσα, την γλώσσα στην οποία για πρώτη φορά ακούστηκε αυτή η λέξη, δεν χρειάζεται να ανατρέξουμε σε λεξικά για να δούμε ποιο είναι το νόημα της δημοκρατίας. Παρόλα αυτά δεν είναι καθόλου εύκολο να καταλήξουμε σε έναν απλό, πρακτικό και περιεκτικό ορισμό του τι σημαίνει και πως θα μπορούσε να πραγματωθεί μία δημοκρατία. Η τρέχουσα κυρίαρχη αφήγηση και η τεράστια βιβλιογραφία δεν βοηθούν ιδιαίτερα, αφού κάθε ένας δίνει στην δημοκρατία το νόημα που αυτός θα ήθελε να έχει, ξεχνώντας ή συχνά ακόμα και παραβιάζοντας την αρχική, θεμελιώδη της αρχή. Τι είναι λοιπόν η δημοκρατία; Πολύ απλά είναι η δυνατότητα των πολιτών να αποφασίζουν οποτεδήποτε και για οτιδήποτε επιθυμούν. Άμεσα, αδιαμεσολάβητα και χωρίς καμία εξωτερική παρέμβαση στην διαδικασία λήψης των αποφάσεων. Στην δημοκρατία προτείνουν, συζητούν, κρίνουν και αποφασίζουν οι πολίτες. Οτιδήποτε ενάντια στις βασικές αυτές αρχές δεν μπορεί να φέρει το όνομα δημοκρατία.

Το πως μπορεί να υλοποιηθεί ένα τέτοιο μοντέλο έχει απαντηθεί προ πολλού. Το μέγεθος των σύγχρονων κρατών δεν αποτελεί πρόβλημα. Ούτε χρειάζεται να έχουμε μία «αγνή» δημοκρατία. Ένα μικτό πολιτικό σύστημα ασθενούς αντιπροσώπευσης και ισχυρής δημοκρατίας θα μας έδινε όλη την ισχύ που χρειάζεται να έχουμε για να ελέγχουμε εμείς τις ζωές και τον μέλλον μας. Ισχυρή δημοκρατία σημαίνει λαϊκές συνελεύσεις σε τοπικό επίπεδο (όπου και για όσο αυτό είναι εφικτό), αποσυγκεντροποίηση εξουσιών και αρμοδιοτήτων μέσα από μία προσεκτικά σχεδιασμένη ομοσπονδοποίηση και δημοψηφίσματα πρωτοβουλίας πολιτών.

Μπορεί να είναι δύσκολο να το φανταστούμε (αφού δεν το έχουμε ζήσει και μας είναι βιωματικά άγνωστο) αλλά είναι απλό, λειτουργικό και κυρίως βαθύτατα ανθρώπινο. Είναι δηλαδή όλα όσα χρειαζόμαστε και δεν μπορούμε να έχουμε από την σημερινή «δημοκρατία». Αρκεί να απαντήσουμε στο ερώτημα του αν επιθυμούμε την δυστοπία μίας «δημοκρατίας» ή την ρεαλιστική ουτοπία της πραγματικής δημοκρατίας; Εσείς τι λέτε;

Posted in Χωρίς κατηγορία | Tagged | Σχολιάστε