4. Το δημοψήφισμα του 2015. Ποια είναι η λειτουργία ενός δημοψηφίσματος.

Mind Map

Στα προηγούμενα κείμενα είδαμε τα είδη των δημοψηφισμάτων και τα σημαντικότερα στοιχεία όσο αφορά τον σχεδιασμό τους, με το πρώτο κείμενο να αφιερώνεται αποκλειστικά στην πολύ σημαντική διάκριση μεταξύ των δημοψηφισμάτων με πρωτοβουλία πολιτών (referendums και initiatives) και των προσωπικών δημοψηφισμάτων (plebiscites). Σήμερα θα δούμε ποια είναι η λειτουργία, ποια είναι η ουσία των θεσμών αυτών.

Τι «κάνει» ένα δημοψήφισμα;

Αναφερόμενος στις λαϊκές συνελεύσεις, ο Ζαν-Ζακ Ρουσσώ, είχε γράψει πως η κύρια και άμεση λειτουργία τους είναι η ανάδειξη της λαϊκής βούλησης. Αυτή ακριβώς είναι η λειτουργία και του δημοψηφίσματος. Θεωρώντας την διαδικασία ως δίκαιη (γιατί στην ιστορία των θεσμών είχαμε πολλά νόθα δημοψηφίσματα, αλλά αυτό είναι ένα άλλο, πολύ μεγάλο θέμα), μπορούμε να πούμε ότι μέσω αυτών γνωρίζουμε, και δεν εκτιμούμε απλά, την επιθυμία των πολιτών για ένα συγκεκριμένο θέμα.

Θα πρέπει, όμως, να μην ξεχνάμε ότι δεν είναι αυτή η μοναδική λειτουργία των θεσμών. Αν θέλαμε απλά να γνωρίζουμε την λαϊκή βούληση θα μπορούσαμε να το κάνουμε πολύ ευκολότερα με μία εκτεταμένη δημοσκόπηση. Το δημοψήφισμα όμως έχει και άλλες πολύ σημαντικές για την δημοκρατία λειτουργίες, τις οποίες δεν έχουν άλλα εργαλεία, όπως για παράδειγμα οι δημοσκοπήσεις. Το γιατί θα το δούμε στην συνέχεια.

Μία τεράστια λαϊκή συνέλευση.

Στην πραγματικότητα, ένα δημοψήφισμα δεν είναι τίποτα άλλο πέρα από μία τεράστια λαϊκή συνέλευση. Μία συνέλευση στην οποία η διαβούλευση, αντί να λάβει χώρα σε ένα συγκεκριμένο χώρο και μία συγκεκριμένη στιγμή, εκτείνεται παντού (φυσικά και εικονικά στις ημέρες μας) και με ένα ιδιαίτερα μεγάλο χρονικό ορίζοντα. Τα παραπάνω απαιτούν μία ανοικτή στο διάλογο και τις ιδέες κοινωνία καθώς και μεγάλο χρόνο για ενημέρωση και διαβούλευση πριν την διεξαγωγή του δημοψηφίσματος. Στα στοιχεία αυτά δεν έχουμε αναφερθεί μέχρι τώρα, αλλά είναι ολοφάνερο πως είναι ζωτικής σημασίας για τους θεσμούς αλλά και για την ίδια την δημοκρατία.

Εκτός του ότι το δημοψήφισμα δίνει λύση στο πρόβλημα του μεγάλου αριθμού πολιτών των σύγχρονων κοινωνιών (δεν υπάρχει καμία πλατεία η οποία να μπορεί να φιλοξενήσει την διαβούλευση 500.000 ανθρώπων), προστατεύει σε μεγαλύτερο βαθμό τους πολίτες από τους δημαγωγούς. Έτσι, αν στην διάρκεια μίας συνέλευσης είναι πιο εύκολο για ένα δημαγωγό με ρητορικές ικανότητες να επηρεάσει με αρνητικό τρόπο τους συμπολίτες τους, αυτό γίνεται πολύ πιο δύσκολο σε ένα δημοψήφισμα.

Το τεράστιο και διαρκές σχολείο της δημοκρατίας.

Τόσο η δημοκρατία όσο και οι θεσμοί της αποτελούν ένα διαρκές σχολείο. Σκεφτείτε τι θα συνέβαινε αν θα έπρεπε να αποφασίζουμε κάθε χρόνο για, ας πούμε, 5 θέματα σχετικά με την χώρα, 5 θέματα για την περιφέρεια και άλλα τόσο για τον δήμο που κατοικούμε. Ένα μεγάλο μέρος των συμπολιτών μας (διαφορετικό κάθε φορά, ανάλογα με το θέμα) θα ενημερωνόταν και θα ενημέρωνε, θα συζητούσε, θα σκεφτόταν, θα διαισθανόταν και, στο τέλος, θα λάμβανε την ευθύνη να αποφασίσει συλλογικά για όλα αυτά τα θέματα. Οι γνώσεις του κάθε ένα από εμάς θα είχαν ένα τεράστιο πεδίο για να πλουτίσουν και να πλουτισθούν από τις αντίστοιχες γνώσεις και τον τρόπο που βλέπουν και κατανοούν τον κόσμο οι συμπολίτες μας. Μέσα σε μία δημοκρατία ο σύγχρονος άνθρωπος παύει να είναι μία απομονωμένη και αποξενωμένη από τους συμπολίτες του και τον κόσμο που το περιβάλλει, καταναλωτική μονάδα. Γίνεται πάλι πολιτικό ον και έτσι βρίσκεται πιο κοντά στο να κατακτήσει την ευδαιμονία του (δείτε οπωσδήποτε το μοναδικό 4ο κεφάλαιο του βιβλίου των Verhulst και Nijeboer για την σχέση δημοκρατίας και ευτυχίας, καθώς και τo βιβλίο των Frey και Stutzer)

Μπορείτε, επίσης, να διαβάσετε ένα πολύ ενδιαφέρον σχόλιο σχετικά με την «παιδαγωγική» λειτουργία της άμεσης δημοκρατίας, στο βιβλίο της Λίνας Παπαδοπούλου με τίτλο «Θεσμοί άμεσης δημοκρατίας στο Σύνταγμα»: «Η διενέργεια δημοψηφισμάτων σε τακτά χρονικά διαστήματα δημιουργεί μια διπλή πίεση: αφενός οι πολιτικές ελίτ αναγκάζονται να αναπτύσσουν επιχειρήματα προκειμένου να πείσουν το εκλογικό σώμα, αφετέρου το τελευταίο αναγκάζεται να στρέψει το βλέμμα στα θεμελιώδη ζητήματα που τίθενται υπό την κρίση του και να πληροφορηθεί, κατά το δυνατόν εγκύρως, γι αυτά» και «Η προκήρυξη του δημοψηφίσματος τονώνει το ενδιαφέρον των πολιτών για το κρίσιμο θέμα αλλά και γενικά για την πολιτική και μπορεί να αναμένεται ότι πλήθος εκδηλώσεων, συζητήσεων και αντιμαχιών οργανώνονται από τους ίδιους τους πολίτες που υποστηρίζουν την μία ή την άλλη άποψη. Η πολιτική ξανάρχεται στο προσκήνιο με ουσιαστικά χαρακτηριστικά και όχι ως κραυγές και συνθήματα.» (ολόκληρη η ανάρτηση εδώ).

Τα παραπάνω δίνουν την απάντηση και στο γιατί ο θεσμός των δημοψηφισμάτων δεν μπορεί να συγκριθεί με αυτό των δημοσκοπήσεων. Σε μία δημοσκόπηση έχουμε, συνήθως, έναν μεγάλο αριθμό «δειγμάτων» και την απάντηση αυτών σε μία ερώτηση. Σε κάθε περίπτωση, η απάντηση σε μία ερώτηση δεν προϋποθέτει ενημέρωση και δεν συνοδεύεται από το αίσθημα ευθύνης που εμπεριέχει μία διαδικασία λήψης απόφασης, όπως είναι το δημοψήφισμα. Με απλά λόγια: σε μια δημοσκόπηση ρωτάμε 1.000 ή και περισσότερους συμπολίτες μας και αυτοί μας απαντούν σχετικά με ένα συγκεκριμένο ζήτημα. Έχουμε δηλαδή την στιγμιαία αποτύπωση της λαϊκής βούλησης. Αντίθετα, σε ένα δημοψήφισμα καλούμε το σύνολο του πληθυσμού να αποφασίσει επί ενός συγκεκριμένου ζητήματος, κάτι το οποίο σημαίνει ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος της κοινωνίας μπαίνει σε μια δυναμική διαδικασία ενημέρωσης, αποδοχής της ευθύνης και άμεσης συμμετοχής στην πολιτική πράξη. Επιπλέον σχόλια όσο αφορά το θέμα αυτό μπορείτε να διαβάσετε σε παλαιότερο κείμενο μας.

 

This entry was posted in Χωρίς κατηγορία and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s