2. Το δημοψήφισμα του 2015. Τι είναι το δημοψήφισμα. Σημαντικά στοιχεία των θεσμών.

2.yesno_busstop_web-thumb-large

Πριν προχωρήσουμε στην ανάλυση του τι συνέβη την 5η Ιουλίου του 2015, είναι απαραίτητο να υπενθυμίσουμε τα είδη των δημοψηφισμάτων (θα το κάνουμε στο επόμενο κείμενό μας), πως αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μια δημοκρατία, καθώς και να εξετάσουμε κάποια στοιχεία του σχεδιασμού των θεσμών τα οποία είναι ιδιαίτερα σημαντικά για όλα τα είδη των δημοψηφισμάτων. Θα μας επιτρέψετε να ξεκινήσουμε με το τελευταίο από τα παραπάνω, έτσι ώστε να ξεκαθαρίσουμε το τοπίο των κρίσιμων λεπτομερειών, οι οποίες μπορούν ακόμα και να ακυρώσουν την ισχύ των θεσμών.

Ποιος καλεί το δημοψήφισμα;

Όπως γράψαμε στο προηγούμενο κείμενο, είναι πάρα πολύ σημαντικό το ποιος έχει το δικαίωμα να προκαλέσει ένα δημοψήφισμα. Σε μία ώριμη δημοκρατία έχουμε δημοψηφίσματα μόνο με πρωτοβουλία πολιτών (referendum ή ακυρωτικό δημοψήφισμα για να ακυρώσουμε νόμο των αντιπροσώπων μας και initiative ή νομοθετική / συνταγματική πρωτοβουλία πολιτών για να γράψουν οι πολίτες νόμο, άρθρο στο Σύνταγμα ή ακόμα και νέο Σύνταγμα) και όχι προσωπικά δημοψηφίσματα (plebiscites) τα οποία καλούν πρωθυπουργοί, πρόεδροι της δημοκρατίας, δικτάτορες, πολιτικά κόμματα, ή οποιοσδήποτε άλλος εκτός των πολιτών.

Δυστυχώς, το ελληνικό Σύνταγμα προβλέπει μόνο προσωπικά δημοψηφίσματα (στο άρθρο 44), ενώ η πρόσφατη παράγραφος 6 του άρθρου 73 (ψήφισμα της 25ης Νοεμβρίου 2019 της Θ΄ Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων) προβλέπει μια διαδικασία μέσω της οποίας (και ύστερα από την συλλογή 500.000 υπογραφών!) οι πολίτες έχουν το δικαίωμα να καταθέσουν στην Βουλή προτάσεις νόμου, οι οποίες με απόφαση του προέδρου της παραπέμπονται στην οικεία κοινοβουλευτική επιτροπή προς επεξεργασία και στην συνεχεία εισάγονται υποχρεωτικά προς συζήτηση και ψήφιση στην ολομέλεια του σώματος. Ενδιαφέρον έχει ότι αυτές οι προτάσεις δεν μπορούν να αφορούν θέματα δημοσιονομικά, εξωτερικής πολιτικής και εθνικής άμυνας (δείτε παρακάτω γιατί αυτό είναι δημοκρατικά απαράδεκτο). Μας λένε δηλαδή, οι πολιτικοί μας ταγοί και οι συνταγματολόγοι που ελέγχονται από αυτούς, πως ως Έλληνες δεν έχουμε δικαίωμα ούτε καν να προκαλέσουμε μία συζήτηση για τα δικά μας χρήματα και την δική μας χώρα! Μας λένε, εμμέσως πλην σαφώς, πως τα χρήματα μας και η χώρα μας, τους ανήκει……. Και αυτό το ονομάζουν «αντιπροσωπευτική δημοκρατία»!

Αποφασιστικού ή συμβουλευτικού χαρακτήρα;

Το αποτέλεσμα ενός δημοψηφίσματος μπορεί να έχει αποφασιστική ισχύ, δηλαδή να υποχρεώνει την πολιτική ελίτ να το αποδεχτεί, ή να είναι απλά συμβουλευτικού χαρακτήρα. Στην δεύτερη περίπτωση, αυτοί που έχουν την εξουσία, «ακούνε» τον λαό, αλλά κάνουν ό,τι αυτοί επιθυμούν.

Είναι ηλίου φαεινότερο ότι το τελευταίο είναι διακωμώδηση της δημοκρατίας. Σε μία πραγματική δημοκρατία, το αποτέλεσμα ενός δημοψηφίσματος θα πρέπει να είναι απόλυτα δεσμευτικό για όλους.

Το τι έγινε με το δημοψήφισμα του 2015 όσο αφορά τον παραπάνω χαρακτήρα θα το εξετάσουμε σύντομα σε άλλο κείμενο.

Όρια συμμετοχής και αποδοχής

Ένας τρόπος να ακυρώσεις ένα δημοψήφισμα και να αλλοιώσεις τη λαϊκή βούληση είναι τα όρια συμμετοχής ή/και αποδοχής.  Έτσι, υπάρχουν χώρες στις οποίες ένα δημοψήφισμα θεωρείται έγκυρο μόνο αν η συμμετοχή σε αυτό είναι μεγαλύτερη από ένα ποσοστό (π.χ. μεγαλύτερη από 50%), ή μόνο αν η αποδοχή της πρότασης είναι μεγαλύτερη του 50% (π.χ. η πρόταση γίνεται αποδεκτή μόνο αν ψηφίσει υπέρ αυτής το 60% αυτών που συμμετέχουν).

Με μια πρώτη σκέψη μπορεί τα παραπάνω όρια να φαίνονται λογικά, όμως, υπό δημοκρατικό πρίσμα, δεν είναι. Δεν είναι επειδή καταστρατηγούν την βασική αρχή της δημοκρατίας, δηλαδή την αρχή της ισότητας και ταυτόχρονα ερμηνεύουν λανθασμένα την αρχή της εντολής (διαβάστε, οπωσδήποτε, εδώ τις τέσσερις βασικές αρχές της δημοκρατίας). Όσοι από εσάς έχετε αντίθετη άποψη, μπορείτε να δείτε την επιχειρηματολογία εναντίον των παραπάνω ορίων στα κείμενα εδώ και εδώ.

Θα πρέπει, επίσης, να σημειώσουμε ότι όπου οι θεσμοί είναι ώριμοι (όπως στην Ελβετία ή στην Καλιφόρνια) δεν υπάρχουν όρια συμμετοχής ή / και αποδοχής. Αντίθετα στην γειτονική Ιταλία πολλά ακυρωτικά δημοψηφίσματα (τα 30 από τα 36, την περίοδο από το 1997 ως και το 2016) έχουν αποτύχει λόγω του ορίου συμμετοχής.

Τι μπορεί να αποφασισθεί με ένα δημοψήφισμα;

Η απάντηση εδώ είναι απλή. Αν μιλάμε για δημοκρατία, θα πρέπει οι πολίτες να είναι σε θέση να αποφασίζουν για τα πάντα. Διαφορετικά, αν κάποιος άλλος μπορεί να ορίζει τα θέματα για τα οποία μπορούν να αποφασίζουν οι πολίτες και αυτά, αντίστοιχα, για τα οποία δεν τους επιτρέπεται, τότε, πολύ απλά, δεν μιλάμε για δημοκρατία.

Σε αυτό το σημείο υπάρχει μια μεγάλη συζήτηση σχετικά με την «δικτατορία της πλειοψηφίας», τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα δικαιώματα των μειονοτήτων. Μια βαθύτατα αντιδημοκρατική και αντιδραστική ρητορική η οποία δεν λαμβάνει υπόψη της (ή, καλύτερα, δεν θέλει να λάβει) τα αποτελέσματα ερευνών στα οποία φαίνεται ότι οι μειονότητες υποστηρίζουν τους θεσμούς της άμεσης δημοκρατίας, όπου αυτοί υπάρχουν και χρησιμοποιούνται (για αυτό, δείτε παρακάτω το βιβλίο των Verhulst και Nijeboer).

Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός πως όταν η πολιτική ελίτ αναγκάζεται να θεσμοθετήσει τα δημοψηφίσματα πρωτοβουλίας πολιτών, ελάχιστα ενδιαφέρεται για τα διάφορα δικαιώματα και ομάδες, ενώ κυρίως εστιάζει και προσπαθεί να διαφυλάξει για την ίδια τα δημοσιονομικά θέματα!

Η ελάχιστα αποδεκτή λύση για όλα τα παραπάνω θέματα είναι απλή, αλλά σπάνια ακούγεται: οι πολίτες θα πρέπει να είναι σε θέση, τουλάχιστον, να αποφασίζουν για οτιδήποτε μπορούν να αποφασίζουν οι αντιπρόσωποι τους. Φυσικά, σε περίπτωση διαφωνίας, η πρόταση που υπερισχύει δεν μπορεί παρά να είναι αυτή των πολιτών.

Το σπουδαιότερο βιβλίο για όλα τα παραπάνω

Όποιος επιθυμεί να διαβάσει περισσότερα για όσα σημειώσαμε παραπάνω, αλλά και γενικότερα για τους θεσμούς της άμεσης δημοκρατίας, μπορεί να διαβάσει δωρεάν το σπουδαίο βιβλίο των Verhulst και Nijeboer (εδώ). Δυστυχώς, ακόμα, μόνο στα Αγγλικά, ή σε μία από τις υπόλοιπες εννέα γλώσσες (εδώ). Ως ομάδα ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ & ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ θα έχουμε την χαρά να το προσφέρουμε, σύντομα, σε όλους τους συμπολίτες μας και στα ελληνικά. Φυσικά, επίσης δωρεάν στην ηλεκτρονική μου μορφή.

 

This entry was posted in Χωρίς κατηγορία and tagged , , , . Bookmark the permalink.

3 Responses to 2. Το δημοψήφισμα του 2015. Τι είναι το δημοψήφισμα. Σημαντικά στοιχεία των θεσμών.

  1. Ο/Η Παναγιώτης Λαμπρούκος λέει:

    Εχω μια μικρή ένσταση στην χρήση του όρου «ωριμη δημοκρατία». Οι οιουδήποτε είδους χαρακτηρισμοί έχουν προσωπική χροιά και δίνουν δικαιώματα σε κάποιον που το «παίζει» ιθύνων να θεωρήσει ολόκληρες περιοχές είτε/και χώρες – λαούς ‘ανώριμους» άρα χρήζοντες επιστάτες ή άλλου είδους επιβλέποντες μέχρις ότου καταστεί ο λαός «ωριμος» (πότε άραγε και απο ποιόν ;;).

    Μου αρέσει!

  2. Παράθεμα: 3. Το δημοψήφισμα του 2015. Τι είναι το δημοψήφισμα. Μορφές του θεσμού. | ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑΤΑ ΜΕ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ

  3. Παράθεμα: 4. Το δημοψήφισμα του 2015. Ποια είναι η λειτουργία ενός δημοψηφίσματος. | ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑΤΑ ΜΕ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s