1. Το δημοψήφισμα του 2015. Δημοψήφισμα ή «δημοψήφισμα»;

5.Greek_referendum_2015_map.svg

Σε δύο εβδομάδες συμπληρώνονται 5 χρόνια από μία μοναδική στιγμή στην πολιτική ζωή της χώρας. Μια στιγμή που προκάλεσε έναν πολιτικό σεισμό.  Η δική μας πεποίθηση, ως ομάδα ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ & ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ, είναι ότι δεν έχει εξετασθεί και αποτιμηθεί, στον βαθμό που θα έπρεπε να γίνει, αυτό το μοναδικό γεγονός στην ιστορία της χώρας. Για πάρα πολλούς από εμάς η 5η Ιουλίου του 2015 είναι και θα είναι η σημαντικότερη ημέρας της πολιτικής μας ζωής. Αυτό θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε στα επόμενα κείμενα τα οποία ελπίζουμε να συμβάλουν στην επανεξέταση αυτού του σπουδαίου και μοναδικού γεγονότος.

Δημοψήφισμα ή «δημοψήφισμα»;

Το πρώτο πράγμα που θα θέλαμε να τονίσουμε είναι η διαφορά μεταξύ ενός δημοψηφίσματος που καλείται από τους πολίτες (μέσω της συλλογής υπογραφών) και ενός αντίστοιχου που καλείται από κάποιο πολιτικό πρόσωπο ή πολιτική ομάδα. Η αλήθεια είναι ότι η ορολογία των θεσμών της άμεσης δημοκρατίας δεν είναι η ίδια στις διάφορες χώρες του κόσμου που χρησιμοποιούν τους θεσμούς αυτούς. Παρόλα αυτά, υπάρχει μία ξεκάθαρη διάκριση μεταξύ του referendum (δημοψήφισμα το οποίο καλούν οι πολίτες μέσω της συλλογής υπογραφών) και του plebiscite (δημοψήφισμα το οποίο καλεί ένα πρωθυπουργός, πρόεδρος της δημοκρατίας, δικτάτορας, πολιτική ομάδα κτλ.). Δυστυχώς, στην ελληνική γλώσσα δεν υπάρχει διάκριση μεταξύ των παραπάνω δύο. Στα επόμενα κείμενα θα υιοθετήσουμε την απόδοση του όρου  referendum ως δημοψήφισμα και του plebiscite ως προσωπικό δημοψήφισμα.

Είναι το προσωπικό δημοψήφισμα ένα δημοκρατικό πολιτικό εργαλείο;

Με απόλυτα κριτήρια η απάντηση είναι απλή: ΟΧΙ. Σε μία πραγματική και ώριμη δημοκρατία, δημοψήφισμα καλούν μόνο οι πολίτες και ποτέ οι πολιτικοί. Διαφορετικά, η πολιτική ελίτ έχει την δυνατότητα να καλέσει αυθαίρετα, την στιγμή και με την διατύπωση που αυτή επιθυμεί προσωπικό δημοψήφισμα (plebiscite) και έτσι να επιχειρήσει να «διαχειριστεί» την λαϊκή βούληση. Αυτό βέβαια (η δυνατότητα να καλούν δημοψήφισμα μόνο οι πολίτες) ισχύει, όπως γράψαμε παραπάνω, σε μια ώριμη δημοκρατία. Τι ισχύει, όμως, στην περίπτωση της Ελλάδας και του αυστηρά ολιγαρχικού της πολιτικού συστήματος;

Στην Ελλάδα, αν κάποιος εξαιρέσει το ιδιαίτερο δημοψήφισμα του 1862, και για μία περίοδο από το 1920 ως και το 1975, διεξήχθησαν επτά προσωπικά δημοψηφίσματα. Στα έξι από τα επτά αυτά δημοψηφίσματα, το θέμα ήταν η μεταβολή του πολιτεύματος μέσω της έκπτωσης ή της επανόδου κάποιου βασιλιά, ενώ ακόμα ένα (το ένα από τα δύο που διενήργησε η χούντα) είχε ως αντικείμενο την επικύρωση αλλαγών στο σύνταγμα της χώρας. Φυσικά, δυστυχώς, αρκετά από τα παραπάνω ήταν νόθα.

Έπρεπε να φτάσουμε στο 2015 για να έχουμε, για πρώτη φορά στην ιστορία της χώρας, ένα προσωπικό δημοψήφισμα το οποίο καλούσε τους Έλληνες και τις Ελληνίδες να αποφασίσουν επί συγκεκριμένου θέματος. Ποιο ήταν αυτό, κατά πόσο ήταν συγκεκριμένο και αν είχε κάποιο νόημα, είναι ερωτήματα τα οποία θα εξετάσουμε τις επόμενες ημέρες στα κείμενα που θα ακολουθήσουν.

Υπό αυτό το πρίσμα και λαμβάνοντας υπόψη ότι μέχρι τότε σύσσωμη η πολιτική ελίτ απευχόταν και εμπόδιζε την έκφραση του ελληνικού λαού (με φωτεινή αλλά ατυχή στην έκβαση της  εξαίρεση, την πρόταση δημοψηφίσματος από τον Γιώργο Παπανδρέου το 2011), δεν μπορούμε να δούμε παρά θετικά, τουλάχιστον αρχικά, την κίνηση της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ να ρωτήσει τους Έλληνες τι τελικά επιθυμούν.

Πως και πότε «παίζουν» οι πολιτικοί με τα προσωπικά δημοψηφίσματα;

Τα προσωπικά δημοψηφίσματα χρησιμοποιούνται από τις πολιτικές δυνάμεις προκειμένου, συνήθως,  να αποφύγουν το πολιτικό κόστος κρίσιμων αποφάσεων ή να παρακάμψουν, μέσω της λαϊκής έκφρασης, άλλους πολιτικούς παίκτες, π.χ. ισχυρές αντίθετες πολιτικές ομάδες, τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας κ.ο.κ. Η δυνατότητα να επιλέγουν την στιγμή αλλά και την διατύπωση του ερωτήματος δίνει μεγάλες πιθανότητες σε αυτούς που καλούν το δημοψήφισμα (φυσικά όταν αυτό δεν είναι νόθο) να  πετύχουν τον σκοπό τους και να χρησιμοποιήσουν εργαλειακά την λαϊκή βούληση. Δυστυχώς για αυτούς, τα πράγματα δεν είναι πάντα τόσο απλά.

Τι έχει συμβεί στον κόσμο;

 Η καταγραφή των προσωπικών δημοψηφισμάτων που έχουν διεξαχθεί σε όλη την υφήλιο έχει δείξει ότι σε ένα ποσοστό λίγο μεγαλύτερο από το 50%, οι πολίτες δεν υποστηρίζουν την θέση του προσώπου που έχει την δύναμη να καλεί το δημοψήφισμα.  Σημειώστε ότι στα παραπάνω δημοψηφίσματα συμπεριλαμβάνονται και αυτά τα οποία έχουν καλέσει ολοκληρωτικά ή ανελεύθερα καθεστώτα, τα οποία προφανώς ήταν νόθα. Το παραπάνω δείχνει ότι ακόμα και αν ένα ισχυρό πολιτικό πρόσωπο επιλέξει την στιγμή, το θέμα και την διατύπωση του (προσωπικού) δημοψηφίσματος, το πιθανότερο είναι να χάσει σε αυτή την πολιτική μάχη. Αυτό ίσως να εξηγεί την σταδιακή μείωση των προσωπικών δημοψηφισμάτων τις τελευταίες δεκαετίες. Έτσι, ακόμα και αν ειναι σε θέση να ορίζουν τα κρίσιμα σημεία μίας δημοψηφισματικής διαδικασίας, η πολιτικές ελίτ δεν επιθυμούν την έκφραση των λαών τους.

1.1

Δημοψηφίσματα (referendums) και προσωπικά δημοψηφίσματα (plebiscites) από το 1900 ως το 2017, από το βιβλίο Referendums Around the World σε επιμέλεια Qvortrup Matt (σελίδα 264)

 

 

 

 

 

 

 

This entry was posted in Χωρίς κατηγορία and tagged . Bookmark the permalink.

2 Responses to 1. Το δημοψήφισμα του 2015. Δημοψήφισμα ή «δημοψήφισμα»;

  1. Παράθεμα: 2. Το δημοψήφισμα του 2015. Τι είναι το δημοψήφισμα. Σημαντικά στοιχεία των θεσμών. | ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑΤΑ ΜΕ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ

  2. Παράθεμα: 4. Το δημοψήφισμα του 2015. Ποια είναι η λειτουργία ενός δημοψηφίσματος. | ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑΤΑ ΜΕ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s