Η ιστορία των θεσμών της άμεσης δημοκρατίας στην Ελβετία

Landsgemeinde_auf_dem_Zaunplatz_in_Glarus,_Kanton_Glarus_-_19308273920

Στο δεύτερο κεφάλαιο του σπουδαίου βιβλίου του, ο David Altman εξετάζει εν συντομία τον τρόπο με τον οποίο θεσμοθετήθηκαν οι θεσμοί (ή μηχανισμοί, όπως τους αποκαλεί) της άμεσης δημοκρατίας σε Ελβετία, Η.Π.Α. και Γερμανία. Μεταφράσαμε το κείμενο που αναφέρεται στην Ελβετία και το μοιραζόμαστε μαζί σας, ελπίζοντας να σας φανεί τόσο ενδιαφέρον όσο και σε εμάς.

 «2.I.I Ελβετία

Ως περιπτωσιολογική μελέτη (case study), η Ελβετία προσφέρει ατελείωτο υλικό στην συζήτηση για το πώς τα πολιτικά, θεσμικά, ιστορικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά μπορούν να επιδράσουν σε μία λειτουργική, δυναμική και σύγχρονη άμεση δημοκρατία. Ο Στάϊν Ρόκαν (Stein Rokkan) είπε κάποτε ότι η Ελβετία είναι ένας μικρόκοσμος της Ευρώπης, λόγω της γλωσσικής, πολιτιστικής, θρησκευτικής και τοπικής της ποικιλομορφίας. Όποιος θέλει να καταλάβει την Ευρώπη πρέπει να ξεκινήσει κατανοώντας την Ελβετία (Rokkan στο Linder 2010: xvi)[1].

Όπως ήδη αναφέρθηκε, μια γρήγορη ματιά στην ανάπτυξη της ελβετικής άμεσης δημοκρατίας μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι αυτά τα ισχυρά θεσμικά όργανα είναι βαθιά ριζωμένα σε μια αρχαία πρακτική τοπικής δημοκρατίας, που επιβλήθηκε από τη Γαλλική Αυτοκρατορία την παραμονή της περιόδου της δημιουργίας κρατών, κατά το πρώτο μισό του δέκατου ένατου αιώνα. Αν και εν μέρει σωστή, αυτή η εξαιρετικά απλή οπτική δεν λαμβάνει υπόψη της όλες τις ανατροπές που αντιμετώπισε η ελβετική άμεση δημοκρατία μέχρι να φτάσει στην κορυφαία θέση που κατέχει αυτή την στιγμή στον κόσμο μας.

Welti_Landsgemeinde3_1912

Πριν την εισβολή από τον Ναπολέοντα στην Ελβετία (1798-1802), η χώρα δεν ήταν τίποτα περισσότερο από μία χαλαρή συμμαχία σχετικά ανεξάρτητων μεταξύ τους εδαφών (καντόνια). «Αν και οι πρώτες μορφές τοπικής δημοκρατίας πηγαίνουν πίσω ως και τον 12ο αιώνα, ήταν πρωτίστως η υποδοχή των ιδεών που αναδύθηκαν στην Γαλλική Επανάσταση, η αιτία της εξάπλωσης, του εκσυγχρονισμού και της θεσμοθέτησης της άμεσης δημοκρατίας σε επίπεδο καντονιών» (Kriesi και Trechsel 2008: 49)[2]. Παρά την χαλαρή σχέση τους, τα καντόνια αυτά «έδωσαν τις βάσεις και το εύρος των πολιτικών θεσμών της σύγχρονης Ελβετίας»( Serdült 2014: 67)[3].

Η γαλλική κατοχή έφερε μια νέα τάξη πραγμάτων στην Ελβετία: την Ελβετική Πολιτεία (Helvetic Republic, 1798-1803) και ένα νέο σύνταγμα επιβλήθηκε. «Αν και το σύνταγμα του 1798 ήταν γεμάτο από αδυναμίες και στοιχεία ξένα προς την ελβετική ιστορία, διατηρούσε την ελβετική παράδοση σε ένα σημαντικό ζήτημα: έθετε τα θεμέλια για θεσμούς της άμεσης δημοκρατίας σε εθνικό επίπεδο» (Kobach 1993)[4]. Μολονότι το σύνταγμα δεν επικυρώθηκε από τους πολίτες, περιλάμβανε μια διάταξη για μελλοντικά συνταγματικά δημοψηφίσματα. Το συνταγματικό δημοψήφισμα, «μια ιδέα που εισήχθη από τη Βόρεια Αμερική, ήταν εκεί για να μείνει. Βρήκε το δρόμο της από τη Γαλλία στην Ελβετία και αργότερα εξαπλώθηκε σε όλη την Ευρώπη» (Kaufmann και άλλοι 2010: 36)[5]. Το 1802, η διάταξη τέθηκε σε ισχύ όταν το πέμπτο Σύνταγμα υποβλήθηκε στο λαό για έγκριση. Αυτό ήταν το πρώτο εθνικό δημοψήφισμα για την Ελβετία. Το Σύνταγμα αυτό θεωρήθηκε άδικο και εξαιρετικά συγκεντρωτικό και οι εξεγέρσεις απειλούσαν να ανατρέψουν την κυβέρνηση. Ένα νέο Σύνταγμα που αποκατέστησε την κυριαρχία των καντονιών επιβλήθηκε το 1803.

Οι αναταραχές της δεκαετίας του 1830 στην Ευρώπη άφησαν το σημάδι τους και στην Ελβετία. Καθώς οι κυβερνήσεις των καντονιών ελεγχόντουσαν από τις παλιές αριστοκρατίες με φεουδαρχικές ρίζες, οι λαϊκές συγκεντρώσεις απαιτούσαν μεγαλύτερα πολιτικά δικαιώματα. Αυτές οι συνελεύσεις αυτοαποκαλούνταν συνελεύσεις των καντονιών (landsgemeinde) και, σύμφωνα με αυτά, η περίοδος ονομάστηκε Αποκατάσταση (Restoration). Τα αιτήματα αυτά ώθησαν αρκετά καντόνια να ξαναγράψουν τα συντάγματά τους, και η συντριπτική πλειονότητα αυτών περιλάμβανε τα προαιρετικά νομοθετικά δημοψηφίσματα. Στα μάτια των ελίτ, φάνηκε ότι «μια συνετή παραχώρηση στη λαϊκή γνώμη ήταν καλύτερη από μια επανάσταση» (Fossedal 2002: 89)[6].

Στην διάρκεια των επόμενων ετών, η Ελβετία βρέθηκε στην δίνη μίας συνεχούς αντιπαράθεσης μεταξύ των Φιλελευθέρων (που εκπροσωπούσαν τις κατεστημένες δυνάμεις) και των Ριζοσπαστών Δημοκρατικών (ως εκσυγχρονιστική δύναμη). Ενώ και οι δύο συμφωνούσαν ότι η κυριαρχία ανήκει στον λαό, είχαν απολύτως διαφορετικές ιδέες για το πώς θα έπρεπε αυτή να θεσμοθετηθεί. Οι Φιλελεύθεροι ήταν βαθιά σκεπτικοί σχετικά με την ικανότητα των πολιτών να λαμβάνουν αποφάσεις. Αντίθετα, οι Ριζοσπάστες Δημοκρατικοί έβλεπαν τον λαό ως την υπέρτατη φωνή. Οι Ριζοσπάστες Δημοκρατικοί κατάφεραν να συμπεριλάβουν το «βέτο» (τον θεσμικό πρόδρομο του δημοψηφίσματος) στο Σάνκτ Γκάλεν (St. Gallen) το 1831[7].

Το Ελβετικό ομοσπονδιακό κράτος του 1848 γεννήθηκε μέσα από σκληρούς αγώνες και εμφύλιο πόλεμο (Kaufmann και άλλοι 2008; Kobach 1993)[8]. Δημιούργησε ουσιαστικά την Ελβετία που γνωρίζουμε σήμερα, ιδρύοντας ένα ομοσπονδιακό κράτος με επταμελή συλλογική εκτελεστική εξουσία (κυβέρνηση) και ένα διθάλαμο νομοθετικό σώμα (κοινοβούλιο) που προσομοίωνε το αμερικανικό μοντέλο (Kobach 1993)[9], μια ακόμα απόδειξη της αμερικανικής επιρροής στη συνομοσπονδία. Ακόμα πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι περιλάμβανε δημοψηφίσματα για την πλήρη αναθεώρηση του συντάγματος και υποχρεωτικά συνταγματικά δημοψηφίσματα (Linder 2007)[10]. Παρόλα αυτά, οι Ελβετοί έπρεπε να περιμένουν μέχρι την δεκαετία του 1870 για μια πραγματική άμεση δημοκρατία, πρώτα  στη Ζυρίχη και στην συνέχεια και σε άλλα μέρη.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1860, η Ζυρίχη προχωρούσε προς την υιοθέτηση ισχυρών θεσμών άμεσης δημοκρατίας και η έγκριση του συντάγματος του 1869 ήταν ένα μεγάλο βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση. Ο Καρλ Μπέρκλι (Karl Bürkli), ένας σοσιαλιστής που ακολουθούσε την παράδοση των Φουριέ (Fourier) και  Κονσιντερά (Considérant), επηρεασμένος και εμπνευσμένος έντονα από τις ιδέες του Ριτινγκχάουζεν (Moritz Rittinghausen) (Sullivan 1892: 16), υπερασπίστηκε μια δραστική επέκταση των αμεσοδημοκρατικών πολιτικών δικαιωμάτων στη Ζυρίχη. Αυτό επιτεύχθηκε εν μέρει στις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις του 1865[11], αλλά ενεργώντας ως ένας από τους συντάκτες του Συντάγματος της Ζυρίχης του 1869 (μαζί με τον Friedrich Albert Lange), δόθηκε στον Μπέρκλι η ευκαιρία να προωθήσει την άμεση δημοκρατία ένα ακόμη βήμα[12]. Αυτό το σύνταγμα θεσμοποίησε την άμεση δημοκρατία – τις συνταγματικές και νομοθετικές πρωτοβουλίες, τα υποχρεωτικά νομοθετικά και συνταγματικά δημοψηφίσματα και το δημοσιονομικό δημοψήφισμα – σε βαθμό που «δεν υπήρχε ποτέ πουθενά αλλού πριν από εκείνη την εποχή. Χρησίμευσε ως πρότυπο για την αλλαγή του πολιτικού συστήματος από την έμμεση σε άμεση δημοκρατία σε άλλα καντόνια και στην ομοσπονδία» (Kaufmann et al. 2010: 35)[13]

Το ομοσπονδιακό προαιρετικό (ακυρωτικό) δημοψήφισμα θεσμοθετήθηκε το 1874 και η λαϊκή συνταγματική πρωτοβουλία το 1891. Μέχρι τις αρχές του εικοστού αιώνα, όλες οι σημαντικές μορφές των μηχανισμών της άμεσης δημοκρατίας (Mechanisms of Direct Democracy – MDD) είχαν ήδη ενσωματωθεί στο Ομοσπονδιακό Σύνταγμα. Έκτοτε, έχουν γίνει μόνο μικρές αναθεωρήσεις και επεκτάσεις, όπως η πρόβλεψη υποχρεωτικών δημοψηφισμάτων για διεθνείς συνθήκες (1921 και στην συνέχεια 1977 και 2003), τα δημοψηφίσματα κατά των «έκτακτων μέτρων» (1949) και τo λεγόμενο «Διπλό Ναι»,  σε περιπτώσεις όπου οι πολίτες αντιμετωπίζουν τόσο μια πρωτοβουλία όσο και μια αντιπρόταση, επιτρέποντάς τους ουσιαστικά να υποστηρίξουν και τις δύο (1988, με αναθεωρήσεις το 1999 και 2003)[14]. Αυτό που είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι όλες αυτές οι αναθεωρήσεις και καινοτομίες εισήχθησαν μέσω δημοψηφισμάτων συνταγματικών πρωτοβουλιών πολιτών. Οι συνταγματικές πρωτοβουλίες πολιτών στην Ελβετία αποτελούν θεσμικά εργαλεία τα οποία επιτρέπουν την γενικότερη και συνολική ανάπτυξη της δημοκρατίας. 

Φυσικά, το να υποθέσεις κανείς ότι όλες αυτές οι αλλαγές πραγματοποιήθηκαν χωρίς εντάσεις, θα ήταν μια παράλογη απλοποίηση της πραγματικότητας. «Η συνταγματική πρωτοβουλία θεωρήθηκε ως μία εξαιρετικά επικίνδυνη καινοτομία από τους συντηρητικούς δημοσιογράφους της εποχής. Μέχρι το 1848, ωστόσο, είχε αναγνωριστεί γενικά ως αυτό που αναμφίβολα είναι, μια πολύ αποτελεσματική προστασία έναντι βίαιων εκρήξεων λαϊκής δυσαρέσκειας » (Rappard 1912a: 353–4)[15]. Στα τέλη του 19ου αιώνα, η πολιτική περιστρεφόταν γύρω από δύο μεγάλους πολιτικούς πόλους: ένα κυρίαρχο Φιλελεύθερο Κόμμα και ένα ασθενέστερο Συντηρητικό Κόμμα. Ενώ το Συντηρητικό Κόμμα τάσσεται υπέρ της υιοθέτησης νέων λαϊκών δικαιωμάτων, η πλειοψηφία του Φιλελεύθερου Κόμματος ήταν εχθρική προς αυτό, «αφού θα μειώσει την εξουσία του κόμματος και θα κάνει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων πιο δύσκολη στον έλεγχο της. Ωστόσο, λόγω της διάσπασης στο φιλελεύθερο κόμμα – μια μειοψηφία της ριζοσπαστικής δημοκρατικής πτέρυγας τάχθηκε υπέρ των νέων πολιτικών δικαιωμάτων – υπήρχε στο κοινοβούλιο μία πλειοψηφία υπέρ της εισαγωγής των νέων άμεσων δημοκρατικών δικαιωμάτων «(Lutz 2006: 47)[16].

Η σημασία της Ελβετίας στην ιστορία της άμεσης δημοκρατίας είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί. Σε τελική ανάλυση, η Ελβετία απέχει πολύ από το να είναι ηπειρωτική δύναμη. Αντιθέτως, θα μπορούσε να περιγραφεί ως «φτωχή περιοχή ορεινών αγροτών» (Linder 2010: 1)[17]. Ωστόσο, ο κεντρικός της ρόλος είναι διττός. Πρώτον, η έκταση των δημοκρατικών της καινοτομιών (ανεξάρτητα από το αν ήταν μια απλή σύμπτωση ή το αποτέλεσμα πολιτικού σχεδιασμού) ήταν πραγματικά άνευ προηγουμένου και, δεύτερον, λόγω αυτών των δημοκρατικών καινοτομιών, η χώρα χρησίμευσε ως καταφύγιο για πολλούς σημαντικούς Ευρωπαίους διανοούμενους και ιδιαίτερα τους σοσιαλιστές.

Λόγω του Αντισοσιαλιστικού Νόμου του 1878 της Γερμανικής Αυτοκρατορίας του Μπίσμαρκ[18], πολλοί Γερμανοί Σοσιαλιστές, ηγέτες και διανοούμενοι, ζούσαν και δραστηριοποιούνταν από την Ελβετία και συγκεκριμένα από τη Ζυρίχη. Επιπλέον, η Ζυρίχη δεν ήταν μόνο το καταφύγιο των εξόριστων Γερμανών, ήταν τότε ο «σημαντικότερος τόπος συνάντησης των εξόριστων ριζοσπαστών φοιτητών και στοχαστών από την Τσαρική Αυτοκρατορία, από τα Βαλκάνια, αλλά ακόμα και από τις Η.Π.Α.» (Sassoon 1996: 11)[19]. Το ότι ο Φόϊερ (Feuer) αποκαλεί την Ζυρίχη «Το Ειρηνικό Λίκνο της Ευρωπαϊκής Επανάστασης» είναι απόλυτα δικαιολογημένο (1982: 4). Με άλλα λόγια, «η Ελβετία ήταν, στα τέλη του αιώνα, το σταυροδρόμι των επαναστατικών δυνάμεων της Ευρώπης» (Weizmann στο Feuer 1982: σελίδα 8)[20]. Απλώς φανταστείτε τον αναβρασμό των διανοητικών κύκλων στην Ελβετία που φιλοξενεί, σχεδόν ταυτόχρονα, τους Βίλχελμ Λίμπκνεχτ (Wilhelm Liebknecht) Καρλ Μαρξ, Βλαντίμιρ Λένιν, Ρόζα Λούξεμπουργκ, Καρλ Κάουτσκι (Karl Kautsky), Έντουαρντ Μπέρνσταϊν (Eduard Bernstein), Γκεόργκι Πλεχάνοφ (George Plekhanov), Πάβελ Αξελρόντ (Pavel Axelrod), Μιχαήλ Μπακούνιν, Λέο Ντόϊτς (Leo Deutsch), αλλά και τον επαναστατικό Αλβέρτο Αϊνστάιν! Όλοι αυτοί οι διανοούμενοι και πολιτικοί είχαν μια από πρώτο χέρι εμπειρία της άμεσης δημοκρατίας, η οποία, για καλύτερα ή χειρότερα, διαμόρφωσε τον τρόπο που αντιλήφθηκαν και επηρέασαν τον κόσμο.»

 [1] Linder, Wolf. 2010. Swiss Democracy Possible Solutions to Conflict in Multicultural Societies. Third edn London: Palgrave Macmillan.

[2] Kriesi, Hanspeter, and Alexander H. Trechsel. 2008. The Politics of Switzerland: Continuity and Change in a Consensus DemocracyThe Politics of Switzerland: Continuity and Change in a Consensus Democracy. New York: Cambridge University Press.

[3] Serdült, Uwe. 2014. “Switzerland.” In Referendums around the World: The Continued Growth of Direct Democracy, ed. M. Qvortrup. Basingstoke: Palgrave MacMillan.

[4] Kobach, Kris. 1993. The Referendum: Direct Democracy in Switzerland. London: Dartmouth Publishing Company Ltd.

Μπορείτε να δείτε ένα εκτενές απόσπασμα του βιβλίου εδώ

[5] Kaufmann 2010. Guidebook to Direct Democracy in Switzerland and Beyond. 2010 edn Bern: Benteli Hallwag Druck AG.

Μπορείτε να βρείτε ολόκληρο το βιβλίο εδώ

[6] Fossedal, Gregory A. 2002. Direct Democracy in Switzerland. New Brunswick, NJ: Transaction Publishers.

Μπορείτε να δείτε αποσπάσματα του βιβλίου εδώ

[7] Η αντίθεση μεταξύ των Φιλελεύθερων και των Ριζοσπαστών δεν ήταν το μόνο χάσμα στην Ελβετία. Εξίσου σημαντικές ήταν οι αντιπαραθέσεις μεταξύ των Προτεσταντών και των Καθολικών που κατέληξαν στον εμφύλιο πόλεμο του 1847 (Sonderbund War). Το όνομα «Sonderbund» προέρχεται από μία μυστική συμμαχία μεταξύ των συντηρητικών και Καθολικών καντονιών, με σκοπό την αντίσταση στις κοσμικές και φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις της δεκαετίας του 1830. Η συμμαχία αυτή συντρίφτηκε πολιτικά και στρατιωτικά από τους Ριζοσπάστες.

[8] Kaufmann, Bruno, Rolf Büchi, and Nadja Braun. 2008. Guidebook to Direct Democracy in Switzerland and Beyond. 2008 edn Bern: Benteli Hallwag Druck AG.

[9] Kobach, Kris. 1993. The Referendum: Direct Democracy in Switzerland. London: Dartmouth Publishing Company Ltd.

[10] Linder, Wolf. 2007. “Direct Democracy.” In Handbook of Swiss Politics, eds. U. Klöti, P. Knoepfel, H. Kriesi, W. Linder, Y. Papadopoulos, and P. Sciarini. Zurich: Neue Zurcher Zeitung Publishing.

[11] Θα μπορούσε κανείς να πει, πως ο όρος «άμεση δημοκρατία» ανήκει στον Κονσιτντερά (Beecher 2001). Δείτε το See Considérant’s La Solution, ou le gouvernement direct du peuple (1850)

[12]Φυσικά, για τον Μπέρκλι, η άμεση δημοκρατία δεν ήταν μόνο μία ειλικρινή υπόσχεση για εκδημοκρατισμό της πολιτικής, αλλά πρόσφερε επίσης μια απτή ευκαιρία αμφισβήτησης του οικονομικού συστήματος που επικρατούσε και το οποίο κυριαρχούνταν από μονοπώλια, οικονομικές ελίτ και ολιγαρχικές ομάδες. Το οικονομικό αυτό σύστημα ήταν γνωστό στην Ζυρίχη ως «Σύστημα Έσερ» και είχε πάρει το όνομα του από τον Άλφρεντ Έσερ, ο οποίος ήταν πιθανότατα ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά πρόσωπα στην Ελβετία του 19ου αιώνα, κυρίως στον κόσμο του χρηματοπιστωτικού συστήματος και των σιδηροδρόμων. Εκτός άλλων, ήταν ο ιδρυτής της Schweizerische Kreditanstalt (σήμερα Credit Suisse), και του σιδηροδρόμου Gotthard. Ο Μπέρκλι ήταν ισχυρός αντίπαλος της φιλελεύθερης αυτής λογικής και του συστήματος Έσερ.

[13] Περιλάμβανε επίσης την προοδευτική φορολογία κτλ. Για τον ρόλο των πολιτών στην διαμόρφωση του δημοψηφίσματος δείτε επίσης το Massuger και Tornic (Tornic, Ana, and Nina Massuger. 2007. “Patterns of Constitutional Design: The Role of Citizens and Elites in Constitution-Making.” In Patterns of Constitutional Design: The Role of Citizens and Elites in Constitution-Making, eds. J. Wheatley and F. Mendez. London: Routledge.σελ.129)

[14]Δεδομένου  ότι οι νομοθετικές αντιπροτάσεις χρησιμοποιήθηκαν μερικές φορές για να ανατρέψουν συνταγματικές λαϊκές πρωτοβουλίες στην Ελβετία, στη μεταρρύθμιση του ελβετικού Συντάγματος του 1999, το άρθρο 139 (6) ορίζει ότι οι πολίτες μπορούν να ψηφίσουν ταυτόχρονα για τη λαϊκή πρωτοβουλία, καθώς και για την αντίθετη πρόταση του νομοθέτη, κατά του κατεστημένου (status quo). Σε ξεχωριστή ερώτηση, οι πολίτες μπορούν επίσης να δηλώσουν ποια πρόταση προτιμούν περισσότερο (σε περίπτωση που ψηφίσουν και τις δύο προτάσεις κατά του status quo). Όπως αναφέρει ο Serdült, πριν από αυτήν τη μεταρρύθμιση: «θα μπορούσε κανείς να δώσει μόνο μια ψήφο, είτε στην πρωτοβουλία των πολιτών είτε στην αντίθετη πρόταση και επομένως είχαμε μία διαδικασία που η μία ψήφος ακύρωνε την άλλη» (Serdült, Uwe. 2014. “Switzerland.” In Referendums around the World: The Continued Growth of Direct Democracy, ed. M. Qvortrup. Basingstoke: Palgrave MacMillan.σελίδα 73).

[15] Σύμφωνα με αυτή την άποψη, δείτε επίσης τα Rappard (1912b) and Steinberg (1978).

– Rappard, William E. 1912a. “The Initiative and the Referendum in Switzerland.” The American Political Science Review 6 (3):345–66.

– Rappard, William E. 1912b. “The Initiative, Referendum and Recall in Switzerland.” Annals of the American Academy of Political and Social Science 43 (September):110–45.

– Steinberg, Jonathan. 1978. Why Switzerland? Cambridge: Cambridge University Press.

[16] Lutz, Georg. 2006. “The Interaction between Representative and Direct Democracy in Switzerland.” Representation 42 (1):45–57

[17] Linder, Wolf. 2010. Swiss Democracy Possible Solutions to Conflict in Multicultural Societies. Third edn London: Palgrave Macmillan.

[18] Γνωστό ως “Gesetz gegen die gemeingefährlichen Bestrebungen der Sozialdemokratie” (Νόμος ενάντια στον Δημόσιο Κίνδυνο των Σοσιαλδημοκρατικών Ενεργειών).

[19] Λίγο πριν το ξέσπασμα της Παρισινής Κομμούνας (1871), η Ζυρίχη υποδέχθηκε έναν αριθμό Ρώσων επαναστατών οι οποίοι προσπαθούσαν να ξεφύγουν από τις τσαρικές φυλακές. Επιπλέον, η Ρωσική Βιβλιοθήκη της Ζυρίχης έπαιξε έναν καθοριστικό ρόλο στο να επιτρέψει στις γυναίκες να ξεφύγουν από την μισογυνιστική ατμόσφαιρα που επικρατούσε στην Ρωσία (Hartnett, Lynne Ann. 2014. The Defiant Life of Vera Figner: Surviving the Russian Revolution. Indianapolis: Indiana University Press, σελίδες 40-1)

Sassoon, Donald. 1996. One Hundred Years of Socialism: The West European Left in the Twentieth Century. New York: I.B.Tauris.

Το βιβλίο έχει εκδοθεί και στα ελληνικά (εδώ και εδώ)

[20] Feuer, Lewis S. 1982. Einstein and the Generations of Science. New Brunswick, NJ: Transaction Books.

 

This entry was posted in Χωρίς κατηγορία and tagged , , . Bookmark the permalink.

1 Response to Η ιστορία των θεσμών της άμεσης δημοκρατίας στην Ελβετία

  1. Ο/Η Χρίστος Δαγρές λέει:

    David Altman: ένα ακόμη εθελότυφλος «Χατζής»

    Το κείμενο του Altman αξίζει να διαβαστεί για δύο λόγους: πρώτον επειδή όταν αναφέρεται σε γεγονότα δίνει χρήσιμες ιστορικές πληροφορίες για την εξέλιξη των αμεσοδημοκρατικών θεσμών στην Ελβετία, και δεύτερον, γιατί όπου μπαίνουν οι ιδεοληπτικοί παραμορφωτικοί φακοί καταλήγει σε μία εμηνευτική καρικατούρα της ιστορίας. Τηρουμένων των αναλογιών, ο Altman είναι ένας «Αριστείδης Χατζής» που μέσα από την ιδεοληπτική νεοφιλελέ παραμόρφωση ονομάζει τον Καποδίστρια «δικτάτορα».

    Αυτό που καταρχάς βγάζει μάτι είναι ο δοξαστικός του ψευτοσυντάγματος του 1798 και η σκανδαλώδης αποσιώπηση της ιστορικής πραγματικότητας. Η διαβόητη «Helvetic Republic» παρά το πομπώδες όνομα (η «νέα» γλώσσα υπήρξε πολύ πριν την επισημάνει ο Όργουελ στο «1984») ήταν στην πραγματικότητα μια ξεδιάντροπη προσπάθεια του Ναπολέοντα, μέσω της στρατιωτικής Κατοχής, να φτιάξει ένα συγκεντρωτικό κρατίδιο που θα λειτουργούσε ως δορυφόρος της Γαλλίας, ένα εξάρτημα της (που εν ευθέτω χρόνω ίσως να το προσαρτούσε και επίσημα;) που θα λειτουργούσε όπως η Πολωνία για την ΕΣΣΔ – όχι ιδιαίτερα δημοκρατικό, νομίζω! Επίσης γεγονός αποσιωποιημένο είναι ότι τα ναπολεόντια ψευδοσυντάγματα ποτέ δεν βρήκαν πραγματική εφαρμογή όπως ποτέ δεν είχε πραγματική ισχύ η ψευδοrepublic που κατασκεύασε, πέρα από μερικά κέντρα εξουσίας και κάποιους κύκλους Ελβετών «Μαυροκορδάτων» και «Κωλέττηδων» (τηρουμένων πάντα των αναλογιών καθώς η δημοκρατική παράδοση των ελβετικών κοινοτήτων οργανωμένη σε ελέυθερες πολιτικές κοινότητες από αιώνες δεν τους επέτρεψε να παίξουν τον καρκινικό ρόλο που έπαιξαν στο νεαρό ελληνικό κράτος).

    Τα ψευδοσυντάγματα (ότι και να έγραφαν) ήταν εξαρχής κίβδηλα και αποδείχτηκε ότι είχαν μηδενική ισχύ στην πράξη επειδή πρώτον επιβλήθηκαν άνωθεν κόντρα στην ιστορική εξέλιξη και παράδοση των κοινοτήτων και δεύτερον, ποτέ δεν απέκτησαν την κρίσιμη κοινωνική μάζα που θα τα στήριζε. Είναι απόδειξη ότι οι δημοκρατικοί θεσμοί ΔΕΝ γίνονται με ψηφίσματα και παλιόχαρτα, αλλά ΜΟΝΟ από μεγάλες κοινωνικές συμμαχίες που δίνουν νόημα σε αυτό που είναι γραμμένο στο χαρτί. Δεν είναι τυχαίο ότι στις αρχές του 19ου αιώνα ο Ναπολέοντας υποχρεώθηκε να επιστρέψει σε ένα σύστημα καντονιών εντός του πλαισίου της ψευδοrepublic – αν και έκοψε και έραψε (ψευδο)καντόνια κόντρα στην ιστορία και παράδοση της κάθε περιοχής. Όπως και πριν, το σύστημα του απέτυχε!

    Από την άλλη – ανεξαρτήτως των μεθοδεύσεων και των σχεδίων του Ναπολέοντα – πρέπει να σημειωθεί ότι όντως στην Ευρώπη υπήρχε διάχυτη η ανάγκη κοινωνικής και πολιτικής αλλαγής την οποία σε κάποιο βαθμό έθεσε σε κίνηση και μορφοποίησε η γαλλική επανάσταση. Σε αυτό υπάρχουν δύο προσεγγίσεις, είτε η δουλοπρεπής (και πολλές φορές βίαιη) μίμηση του γαλλικού προτύπου με όσες κοινωνικές και ιστορικές στρεβλώσεις κουβαλά (ένα μοντέλο one-fits-all) που τελικά υπέστη η Ελλάδα και απέφυγε η Ελβετία με τη διάλυση της ψευδοrepublic, είτε η γόνιμη υιοθέτηση των νέων συνθηκών με τρόπο συμβατό στην πολιτική ιστορίων των κοινοτήτων. Η Ελβετία με το θάνατο της ψευδοrepublic βρέθηκε στο στραυροδρόμι αυτό με ένα βίαιο τρόπο καθώς ήταν πολλοί που δεν δέχονταν τον γαλλικό πολιτικό βιασμό αλλά ούτε μπορούσαν να επιστρέψουν στο Ancient Regime. Το μοντέλο της σύνθεσης τέθηκε σε εφαρμογή με το Σύνταγμα που αποφασίστηκε μετά το Συνέδριο της Βιέννης, ένα καθαρά Συντηρητικό (οπισθοδρομικό στα μάτια των ακραίων φιλελέδων και δημοκραταραίων) το οποίο όμως προέκυψε χάρις αφενός στο σεβασμό των πολιτικών παραδόσεων και αλλά και της ανάγκης εκσυγχρονισμού με το βλέμα στις μελλοντικές ανάγκες, αφετέρου δε μετά από κοπιώδεις και μακροχρόνιες διαβουλεύσεις με τους πολιτικούς παράγοντες των καντονιών, μία όχι ιδιαίτερα δημοφιλή αλλά εξαιρετικά αναγκαία και επωφελή εργασία που έφερε σε πέρας ο Καποδίστριας ως απεσταλμένος του Τσάρου. Η ηχηρή αποσιώπηση όλων αυτών από τον Altman είναι προκλητική και μόνο σε ιδεολογική όχι απλώς τύφλωση αλλά αποβλάκωση μπορεί να αποδοθεί.

    Το Σύνταγμα του Συνεδρίου της Βιέννης αν και δεν ψηφίστηκε από το λαό ήταν για τους παραπάνω λόγους πολύ πιο δημοκρατικό από το ψευδοσύνταγμα του Ναπολέοντα το 1798. Μεταξύ άλλων, έθεσε τις πρώτες βάσεις για τη διαμόρφωση του ομοσπονδιακού κράτους, εξομάλυνε της ανισότητες που υπήρχαν εντός των καντονιών ως προς την πολιτική εκπροσώπηση, επέτρεψε τη δημιουργία νέων καντονιών (όπως το Τιτσίνο και το καντόνι της Λωζάνης, το Βώ) τα οποία προηγουμένως ήταν υποτελείς περιοχές σε άλλα καντόνια, επέτρεψε στη Γενεύη να ενταχθεί στη συνομοσπονδία αποφεύγοντας την απορρόφηση της από τη «δημοκρατική» Γαλλία και τέλος εγγυούνταν την ουδετερότητα και ανεξαρτησία της Ελβετίας. Φυσικά, το Σύνταγμα αυτό απέχει από το να ήταν τέλειο, καταρχάς επειδή η εποχή ήταν γεμάτη από κοινωνικές εντάσεις και αναβρασμό. Είναι λογικό ότι κάποιοι συμβιβασμοί δεν λειτούργησαν μεσοπρόθεσμα, κάποια καντόνια πέρασαν επώδυνες εσωτερικές διεργασίες εξομάλυνσης των αντιθέσεων (όπως το Τιτσίνο) και ορισμένες συγκρούσεις όπως o εμφύλιος του Sonderbund δεν ήταν εφικτό να αποφευχθούν. Αυτό όμως που έχει σημασία είναι ότι το «οπισθοδρομικό» Σύνταγμα της Βιέννης επέτρεψε να δημιουργηθεί το πολιτικό οικοσύστημα, με σεβασμό στην παράδοση αλλά χωρίς παραδοσιοπληξία, που άφησε τα καντόνια και την ομοσπονδία να βρουν τον αμεσοδημοκρατικό βηματισμό τους ελεύθερα και χωρίς άνωθεν επιβολές (με τα συμφέροντα που αυτές φέρουν εγγενώς). Αυτό είναι που μετράει! Όχι οι σαχλαμάρες (πάντα με καλή πρόθεση) που θα γραφούν σε ένα χαρτί το οποίο δεν σέβεται κανείς!

    ΥΓ Η αναφορά στο τέλος για τους διανοούμενους που συνέρευσαν στη Ζυρίχη ενώ υπαινίσεται ότι λειτουργησε ευνοϊκά για τους αμεσοδημοκρατικούς θεσμούς δεν δίνει έστω ένα παράδειγμα γι’αυτό. Το ότι η ελευθερία και η ανοχή της Ελβετίας ήταν πόλος έλξης και παράδειγμα έμπνευσης για διάφορους διανοούμενους (όπως και για τον Καποδίστρια) είναι λογικό και αποδεδειγμένο. Ότι η παρουσία τους επιρρέασε την εξέλιξη των αμεσοδημοκρατικών θεσμών δεν είναι αυτονόητο και χρειάζονται αποδείξεις. Το χρονικό correlation «εμιγκρέδες διανοούμενοι και εξέλιξη των θεσμών» δεν συνεπάγεται και αιτιώδη δεσμό μεταξύ των δύο. Ο Altman περιορίζεται στο correlation, χωρίς έστω ένα παράδειγμα.

    ΥΓ-2: Δεν έχω κοντά μου τη σχετική βιβλιογραφία, αλλά γράφω από μνήμης. Θα προσπαθήσω να επανέλθω με βιβλιογραφική τεκμηρίωση και ίσως διόρθωση κάποιων σημείων ή να φωτίσω ορισμένες λεπτομέρειες. Νομίζω όμως ότι είναι εύκολο σε όποιον θέλει να διαπιστώσει τα κύρια σημεία της επιχειρηματολογίας π.χ. για την ανυπαρξία ισχύς των ναπολεόντιων ψευδοσυνταγμάτων ή ότι υποχρεώθηκε να υποχωρήσει σε μία μορφή καντονιών τα οποία ήταν ξεκομμένα από το ιστορικό γίγνεσθαι των περιοχών που περιλάμβαναν.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s