Δημοκρατική πολιτική και κοινά: μία ταυτόσημη σχέση

3.commons-wordl_small.jpg

Παραθέτουμε την παρουσίαση του Διονύση Αλεξόπουλου, μέλους της ομάδας ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ & ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ, στο Φεστιβάλ των Κοινών και την θεματική «Κοινά & Σύνταγμα»

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΑ: ΜΙΑ ΤΑΥΤΟΣΗΜΗ ΣΧΕΣΗ

Θα ξεκινήσουμε με ένα ερώτημα:

Ανήκει η δημοκρατική πολιτική δραστηριότητα (από εδώ και κάτω σκέτα “πολιτική”) σε αυτό το οποίο ονομάζουμε κοινά ;

Αν θέλουμε να εξετάσουμε με προσοχή αυτό το ερώτημα θα πρέπει να πάμε αρκετά πίσω και να προσπαθήσουμε να ορίσουμε το τι είναι πολιτική αλλά και το τι είναι τα κοινά.

Είναι, αυτά τα δύο, αυστηρά προσδιορισμένα και ανεξάρτητα από το πώς τα βλέπει κάθε συγκεκριμένη κοινωνία; Μάλλον όχι. Έχουμε λοιπόν το δικαίωμα οποιαδήποτε στιγμή να επαναορίζουμε τα παραπάνω σύμφωνα με τις τρέχουσες πραγματικές ανάγκες και επιθυμίες μας.

Αναφερόμενοι λοιπόν στο σήμερα θα μπορούσε κάποιος να προτείνει τους εξής ορισμούς:

Πολιτική: είναι ή οφείλει να είναι ένα ανοικτό πεδίο στο οποίο όλα τα ώριμα (με την έννοια του υπεύθυνου) μέλη μίας κοινωνίας θα έχουν τη δυνατότητα να προτείνουν, να συζητούν και τέλος να συναποφασίζουν με έναν ισότιμο τρόπο για όλα τα πολιτικά ζητήματα.

Το τι είναι πολιτικό ζήτημα συνδέεται με το τι είναι «κοινό». Ό,τι είναι ξεκάθαρα κοινό ζήτημα (διαισθητικά αυταπόδεικτο θα μπορούσαμε να πούμε αλλά χωρίς να εξαντλούμε τα κριτήρια μας εκεί……..), θα πρέπει να θεωρείτε πολιτικό και να αντιμετωπίζεται σύμφωνα με την παραπάνω λογική.

Μπορούμε λοιπόν να πούμε με κάποια ασφάλεια πως πολιτική και κοινά όχι μόνο συνδέονται αλλά αποτελούν κατά κάποιο τρόπο τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

Το Σύνταγμα και οι νόμοι ως κοινά

Το Σύνταγμα είναι ο βασικός καταστατικός χάρτης της χώρας. Είναι το πλαίσιο εντός του οποίου επιθυμούμε να χτίσουμε την οργάνωση και τις δομές του τόπου μας. Ως εκ τούτου, σε μία πραγματική δημοκρατία (θεωρώντας την δημοκρατία βασικό ζητούμενο στην προσέγγιση μας) δεν μπορεί παρά να γράφεται και να αλλάζει μόνο από τους πολίτες.

Το ίδιο ισχύει – αλλά με έναν λιγότερο αυστηρό τρόπο – και για τους νόμους. Και για αυτούς θα πρέπει οι πολίτες να είναι σε θέση, με έναν έμμεσο ή και άμεσο τρόπο, να τους ορίζουν. Για το πώς μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο θα αναφερθούμε στην συνέχεια.

Το σημαντικό είναι πως δεν μπορούμε παρά να δούμε τόσο το Σύνταγμα όσους και τους νόμους ως μέρος των κοινών. Ως κοινά τα ίδια.

Φυσικοί πόροι και δημόσιοι χώροι ως κοινά

Πέρα των παραπάνω (Σύνταγμα και νόμοι) υπάρχουν βασικά και κρίσιμα «αγαθά» τα οποία είναι απολύτως λογικό και απαραίτητο να ορίσουμε το πώς θα τα διαχειριζόμαστε. Έτσι οι λεγόμενοι «πόροι κοινής δεξαμενής» όπως τους περιέγραψε η Όστρομ (υπόγεια ύδατα, πλουτοπαραγωγικοί πόροι όπως ψαρότοποι, δάση, βοσκοτόπια κ.ο.κ.) αποτελούν κοινά τα οποία θα πρέπει να είμαστε σε θέση να τα διαχειριζόμαστε εμείς. Ποιοι είμαστε όμως αυτοί οι “εμείς”; Δύσκολο πρόβλημα, το οποίο θα πρέπει πάντα να επιλύουμε στη βάση του ποιος δικαιούται να αποφασίζει, δηλαδή ποιος επηρεάζεται και πως από την απόφαση. Εκτός των παραπάνω θα μπορούσαμε να ορίσουμε επίσης ως κοινά – λόγω της κρισιμότητας τους – τομείς όπως το νερό, η ενέργεια, η εκπαίδευση, η υγεία κ.α.

Όλα τα παραπάνω θα πρέπει να είναι αντικείμενο μίας συνεχούς και ουσιαστικής δημόσιας συζήτησης

Θεσμοί της (άμεσης) δημοκρατίας: προτάσεις, ενημέρωση αλλά και διαχείριση των κοινών

Πως θα μπορούσαν όμως να υλοποιηθούν πρακτικά όλα τα παραπάνω σε πολιτικές οντότητες (κράτη) που περιλαμβάνουν κάποια εκατομμύρια πολίτες; Είναι αυτό εφικτό; Η απάντηση και μέρος της λύσης είναι απλή και είναι η συνταγματική θεσμοθέτηση των εργαλείων της (άμεσης) δημοκρατίας σε όλα τα πολιτικά επίπεδα της χώρας (τοπικό, δημοτικό, περιφερειακό και εθνικό).

Αυτά τα εργαλεία είναι τα εξής πέντε:

Ακυρωτικά δημοψηφίσματα

Οι εκλεγμένοι νομοθετούν αλλά μπορούμε να ακυρώσουμε τα νομοσχέδια τους μέσω της συλλογής υπογραφών ενάντια σε αυτά. Για παράδειγμα, αν συλλεχθούν 100.000 υπογραφές σε διάστημα έξι μηνών ενάντια σε νομοθετική πρόταση του κοινοβουλίου, προκαλείται δημοψήφισμα μέσω του  οποίου οι πολίτες απορρίπτουν ή αποδέχονται την πρόταση – νομοσχέδιο.

Νομοθετικές ή συνταγματικές πρωτοβουλίες

Με τις διαδικασίες αυτές παρακάμπτουμε τους αντιπροσώπους μας και γινόμαστε εμείς νομοθέτες. Έτσι, αν 100.000 ή 200.000 συμπολίτες, δηλώσουν υποστήριξη σε έναν νόμο ή μία συνταγματικά αλλαγή που έχει προταθεί από μία ομάδα πολιτών, προκηρύσσεται νομοθετικό ή συνταγματικό δημοψήφισμα, μέσω του οποίου είναι και πάλι οι πολίτες, αυτοί που λαμβάνουν την απόφαση.

Υποχρεωτικά δημοψηφίσματα

Κάθε εκ προοιμίου σοβαρή απόφαση (για παράδειγμα η συμμετοχή της χώρας σε υπερεθνικούς οργανισμούς, διεθνείς συνθήκες που δεσμεύουν την χώρα, αλλαγές στο Σύνταγμα κ.ο.κ.) περνούν υποχρεωτικά από δημοψήφισμα.

Οικονομικά δημοψηφίσματα

Κάθε δημόσιο έργο με προϋπολογισμό πάνω από κάποιο όριο θα πρέπει να εγκρίνεται απ’ τους πολίτες. Επίσης κάθε σημαντικός δανεισμός θα πρέπει να επικυρώνεται από τους πολίτες, αφού φυσικά αυτοί πρώτα ενημερωθούν σχετικά με το γιατί δανειζόμαστε, πώς και πότε θα αποπληρώσουμε το δάνειο, ποια άλλα δάνεια βαραίνουν την χώρα κ.τ.λ. και τέλος

Δημοψηφίσματα ανάκλησης

Για όποιους από τους αιρετούς δεν τιμούν τις δεσμεύσεις τους ή αποδεικνύονται απλά δόλιοι ή ανεπαρκείς.

Ουτοπία;

Είναι όλ’ αυτά ουτοπικές, απραγματοποίητες ιδέες; Ευτυχώς για εμάς σήμερα, όχι. Εφαρμόζονται, ισχύουν ήδη σε πολλές χώρες. Η Ελβετία είναι η πρωτοπόρος χώρα. Το κέντρο της πολιτικής ζωής της είναι τα δημοψηφίσματα πρωτοβουλίας πολιτών. Όμως και σε πολλές Πολιτείες των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής γίνεται ευρεία χρήση τους. Συνέβη, μάλιστα, ο κυβερνήτης της Καλιφόρνια πριν τον Σβαρτσενέγκερ να ανακληθεί μετά από δημοψήφισμα.

Στην ομάδα μας είμαστε σίγουροι ότι πλησιάζει η στιγμή που και στη χώρα μας οι πολίτες θα πάψουν να είναι αποκλεισμένοι απ’ τη λήψη των πολιτικών αποφάσεων.

Σας ευχαριστώ.»

Advertisements
This entry was posted in Χωρίς κατηγορία and tagged , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s