Οι αρχαίοι Έλληνες θα αναγνώριζαν στα πολιτικά μας συστήματα ολιγαρχίες και όχι δημοκρατίες.

13.Constitution-of-the-Athenians-in-the-4th-century-BC

Εικόνα: το πολιτικό σύστημα της αρχαίας Αθήνας (με υψηλότερη ανάλυση εδώ)

Πως θα έβλεπαν οι αρχαίοι Έλληνες τις σύγχρονες δημοκρατίες; Τι σχέση έχουν τα πολιτικά συστήματα στα οποία ζούμε με την ουσία της αρχαίας δημοκρατίας;

Ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Paul  Cartledge, συγγραφέα πολλών βιβλίων σχετικά με την αρχαία Ελλάδα.

Ας δούμε λοιπόν τι μας λέει.

«Οφείλουμε στους αρχαίους Έλληνες πολλά και σίγουρα το μεγαλύτερο μέρος του σημερινού πολιτικού λεξιλογίου μας. Από την αναρχία και τη δημοκρατία μέχρι την ίδια την πολιτική. Όμως η δική τους και η δική μας πολιτική είναι δύο πολύ διαφορετικά πράγματα. Για έναν δημοκρατικό αρχαίο Έλληνα (οποιασδήποτε απόχρωσης), όλα τα σύγχρονα δημοκρατικά μας συστήματα θα φάνταζαν ως «ολιγαρχίες». Με την λέξη ολιγαρχία εννοώ τον έλεγχο από και υπέρ των λίγων, σε αντίθεση με την ισχύ και την δυνατότητα ελέγχου από τον λαό ή τους πολλούς.

Αυτό ισχύει ακόμη και αν – ή ίσως ακριβώς επειδή –  οι λίγοι εκλέγονται από και για να υπηρετήσουν τον λαό. Στην αρχαία Ελλάδα οι εκλογές θεωρούνταν εγγενώς ολιγαρχικές ως διαδικασία. Ευνοούσαν συστηματικά  τους λίγους –  και, ειδικότερα τους λίγους εξαιρετικά πλούσιους πολίτες – ή «ολιγάρχες» όπως τους αποκαλούμε σήμερα.

Παρόλα αυτά, υπάρχουν ορισμένες σημαντικές ομοιότητες μεταξύ της αρχαίας και της σύγχρονης πολιτικής σκέψης. Για παράδειγμα, τόσο για τους αρχαίους όσο και για τους σύγχρονους δημοκράτες, η ελευθερία και η ισότητα είναι ουσιώδεις καταστάσεις, οι οποίες αποτελούν βασικές πολιτικές αξίες. Ωστόσο, η ελευθερία ενός αρχαίου Έλληνα δημοκράτη δεν σήμαινε απλά την ελευθερία συμμετοχής στην πολιτική διαδικασία, αλλά και την μη δουλοποίηση του, τον υποβιβασμό του σε πραγματικό δούλο.

Ακόμα, η ελευθερία συμμετοχής ενός αρχαίου Έλληνα δεν περιοριζόταν σε ένα είδος σποραδικών Σατουρναλίων, αυτό δηλαδή που εμείς θεωρούμε ως την βασική λειτουργία της δημοκρατίας, μια προσωρινή ανταλλαγή ρόλων μεταξύ των πολιτικά κυρίαρχων και των πολιτικά υπόδουλων, η οποία λαμβάνει χώρα κάθε φορά που καλούμαστε να συμμετέχουμε σε γενικές ή τοπικές εκλογές (ή δημοψηφίσματα). Αντίθετα, η ελευθερία του σήμαινε το πραγματικό διαμοίρασμα της πολιτικής δύναμης, την πολιτική ισχύ και εμπλοκή του σε καθημερινή βάση.

Τον 4ο αιώνα π.Χ., η δημοκρατική συνέλευση των Αθηναίων αριθμούσε περίπου  6.000 ενήλικες άνδρες και διεξαγόταν, κατά μέσο όρο, περίπου κάθε εννέα ημέρες. Ήταν μία κυβέρνηση των ίδιων των πολιτών μέσω της λαϊκής συνέλευσης, αλλά και το ισοδύναμο της διενέργειας δημοψηφίσματος επί σημαντικών ζητημάτων κάθε δεύτερη εβδομάδα.

Η ισότητα τότε και τώρα

Η ισότητα σήμερα είναι στην καλύτερη περίπτωση απλά μία χίμαιρα, τουλάχιστον από κοινωνικοοικονομική άποψη, αφού το πλουσιότερο 1% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει όσο το υπόλοιπο 99%. Σε αυτό τον τομέα τα κατάφερναν πολύ καλύτερα στην αρχαία Ελλάδα και ιδιαίτερα στην αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία.

Τα στατιστικά στοιχεία λείπουν, οι αρχαίοι ήταν ακραία μη γραφειοκράτες και θεωρούσαν την άμεση προσωπική φορολογία ως μία προσβολή στα πολιτικά τους δικαιώματα. Έχει όμως ευλογοφανώς υποστηριχθεί πως στην Κλασσική Ελλάδα του 5ου και 4ου π.Χ. αιώνα, και κυρίως η Αθήνα, οι κοινωνίες ήταν συχνά πολυπληθείς και αστικοποιημένες, με ένα υψηλό ποσοστό του πληθυσμού τους να ζουν σε συνθήκες πάνω από μία κατάσταση απλής διαβίωσης, με το τελευταίο να μην αποτελεί μάλλον τον κανόνα για την Ελλάδα από εκείνη την εποχή και μετά, καθώς και στις περισσότερες από τις προ-μοντέρνες κοινωνίες.

Αυτό σημαίνει ότι η αρχαία Ελλάδα δεν μπορεί να μας δώσει ένα άμεσα μεταβιβάσιμο παράδειγμα δημοκρατικού μοντέλου, αφού στις ημέρες μας τείνουμε να υποστηρίζουμε την απόλυτη ισότητα όλων των πολιτών ή εν πάση  περιπτώσει των ενήλικων ψηφοφόρων, ανεξαρτήτως φύλου, και να μην πιστεύουμε στην εγκυρότητα ή την χρησιμότητα της υποδούλωσης των ανθρώπων.

Ωστόσο, υπάρχουν αρκετές αρχαίες δημοκρατικές αντιλήψεις και τεχνικές που φαίνονται εξαιρετικά ελκυστικές. Για παράδειγμα η χρήση της κλήρωσης, δηλαδή η τυχαία ανάδειξη των μελών ενός αντιπροσωπευτικού πολιτικού σώματος. Ή, η πρακτική του οστρακισμού, η οποία επέτρεπε στο σύνολο του πολιτικού σώματος να εξορίσει για μία δεκαετία οποιονδήποτε ήθελε, βάζοντας έτσι τέλος στην πολιτική του καριέρα.

Η σύγκριση, ή καλύτερα οι αντιθέσεις των δημοκρατιών μας με αυτές της αρχαίας Ελλάδας είναι χρήσιμες για την ανάδειξη του φαινομένου που αποκαλείται έρπουσα κρυπτο-ολιγαρχία εντός των δικών μας πολύ διαφορετικών (αντιπροσωπευτικών και όχι άμεσων) δημοκρατικών συστημάτων.

Το χειρότερο από όλα τα πιθανά συστήματα

Σήμερα είμαστε όλοι δημοκράτες, έτσι δεν είναι; Ή μήπως δεν είναι έτσι; Η απάντηση είναι όχι, αν λάβουμε υπόψη μας τα ακόλουθα πέντε ελαττώματα που είναι ενσωματωμένα σε όλα τα σύγχρονα πολιτικά συστήματα.

Έτσι, αυτή τη στιγμή, ήταν δυνατό για τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο να εμπλακούν σε έναν πόλεμο στο Ιράκ το 2003, παρόλο που ούτε ο Αμερικανός πρόεδρος Τζωρτζ Μπους ούτε ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, Τόνι Μπλερ, έλαβαν οποιαδήποτε στιγμή την έγκριση για κάτι τέτοιο από την  πλειοψηφία των πολιτών τους.

Οι πολίτες στις «δημοκρατίες μας» περνούν το ένα πέμπτο του βίου της, κυβερνώμενοι από ένα κόμμα ή υποψήφιο διαφορετικά από το κόμμα ή τον υποψήφιο που οι περισσότεροι από αυτούς ψήφισαν στις τελευταίες εκλογές. Επιπλέον, οι εκλογές δεν είναι στην πραγματικότητα «ελεύθερες και δίκαιες». Σχεδόν πάντα κερδίζονται από την πλευρά που ξοδεύει τα περισσότερα χρήματα, και έτσι, λίγο ή πολύ, η όλη διαδικασία είναι διεφθαρμένη.

Όταν μιλάμε για εκλογική επικράτηση, κανένα κόμμα δεν έχει έρθει ποτέ στην εξουσία χωρίς (εμφανέστατα ιδιοτελώς) υποστήριξη της μίας ή της άλλη μορφής από μεγάλες εταιρείες. Και, αυτό είναι ίσως το πιο απογοητευτικό από όλους, η μεγάλη πλειοψηφία των ανθρώπων αποκλείεται συστηματικά από τη λήψη αποφάσεων μέσω της διαστρέβλωσης της ψήφου, τη χρηματοδότηση εκστρατειών και το δικαίωμα των εκλεγμένων αντιπροσώπων απλώς να αγνοήσουν την λαϊκή βούληση – χωρίς καμία επίπτωση για αυτούς – για οτιδήποτε συμβαίνει μεταξύ των εκλογών.

Με λίγα λόγια, το νόημα της δημοκρατίας φαίνεται να έχει μεταβληθεί, από κάτι που να μοιάζει με την «εξουσία των ανθρώπων» της αρχαίας Ελλάδας και έχει ταυτόχρονα χάσει το σκοπό της, ο οποίος ήταν η ανάδειξη αλλά και η υλοποίηση της λαϊκής βούλησης.

Κάποιος μπορεί να καταλάβει τι είχε ωθήσει τον Ουίνστον Τσόρτσιλ να περιγράφει κάποτε τη δημοκρατία ως το χειρότερο από όλα τα συστήματα διακυβέρνησης, εκτός από όλα τα υπόλοιπα. Αλλά αυτό δεν μπορεί να αποτελέσει έναν καλό λόγο για να συνεχίσουμε να αγνοούμε το ευρύτατα αναγνωρισμένο δημοκρατικό έλλειμμα των ημερών μας. Επιστροφή στο μέλλον λοιπόν, μαζί με τους δημοκράτες της αρχαίας Ελλάδας.»

 

 

Advertisements
This entry was posted in Χωρίς κατηγορία and tagged , , . Bookmark the permalink.

One Response to Οι αρχαίοι Έλληνες θα αναγνώριζαν στα πολιτικά μας συστήματα ολιγαρχίες και όχι δημοκρατίες.

  1. Ο/Η Μ.Πανος λέει:

    Δεν είναι μόνο οι αρχαίοι έλληνες που θα αναγνώριζαν τα σημερινά πολιτικά συστήματα ως ολιγαρχικα, αλλά ο κάθε λογικός άνθρωπος . Επειδή όμως ζούμε στο παράλογο δεν το βλέπουμε να συμβαίνει.

    Αρέσει σε 1 άτομο

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s