Προς τελειόφοιτους

5.HeirarchyOfNeeds_small

Η ομιλία ενός συμπολίτη και συναγωνιστή μας προς τους πρώην μαθητές του.

«Αγαπητοί πρώην μαθητές μετράτε ήδη κάποιες μέρες ως ενήλικα μέλη της κοινωνίας μας. Επιτρέψτε μου όμως να σας απευθυνθώ για μια τελευταία φορά με διδακτικό ύφος.

Το κείμενο που θα σας διαβάσω αναφέρεται στο κεντρικό ερώτημα κάθε ανθρώπου “τι να κάνω με την ζωή μου; πώς θα είμαι ευτυχής;” και βασίζεται σε μερικές ιδέες που αναπτύσσονται σε ένα, υπό έκδοση στα ελληνικά, βιβλίο δύο φλαμανδόφωνων συγγραφέων, των Βέρχαλστ (Verhulst) και Νίτζμπόερ (Nijeboer) [σ.σ. σε ηλεκτρονική μορφή εδώ].

Χωρίς ψυχική συμμετοχή και ενεργό ανάμειξη στη κοινωνική ζωή είμαστε τόσο ελεύθεροι όσο και ένας αστροναύτης που περιστρέφεται γύρω από το κέντρο μάζας του. Θυμηθείτε την αρχή διατήρησης της ορμής που σας δίδαξα στο μάθημα. Ο αστροναύτης δεν μπορεί ν’ αλλάξει την θέση του στο χώρο, αφού κάθε σύνδεσή του με τον περιβάλλοντα κόσμο έχει εξαλειφθεί.

Είμαστε ελεύθεροι λοιπόν, μόνο όταν είμαστε συνδεδεμένοι και μετέχοντες στον κόσμο γύρω μας. Και είναι σημαντική η ελευθερία αφού είναι προϋπόθεση της ευτυχίας.

Στο ζήτημα της ευτυχίας όμως θα επανέλθουμε αφού πρώτα παρουσιάσουμε εν συντομία τη θεωρία του Αμερικανού ψυχολόγου Αμπραάμ Μάσλοου για τις ανάγκες των ανθρώπων και τα συνεπαγόμενα κίνητρά τους.

Υπάρχει μία ιεραρχία ανθρωπίνων αναγκών και επιθυμιών. Κατ’ αρχήν είναι οι βασικές ανάγκες, που ικανοποιούνται μέσω του εξωτερικού κόσμου και στη συνέχεια η ανάγκη για αυτοπραγμάτωση, η οποία εκπληρώνεται μέσω εσώτερης δραστηριότητας.
Ο Μάσλοου διακρίνει μεταξύ των ακόλουθων βασικών αναγκών:

1ον Φυσιολογικές ανάγκες

Η ανάγκη για τροφή, νερό, φως κλπ. Όσο αυτές οι ανάγκες δεν καλύπτονται, κυριαρχούν. Αλλά από τη στιγμή που θα ικανοποιηθούν, έρχονται στην επιφάνεια άλλες ανάγκες.

2ον Ανάγκες ασφάλειας

Κάποιος που κατατρύχεται από πείνα και δίψα δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για το μέλλον. Θέλει να φάει και να πιει, τώρα. Αλλά από τη στιγμή που η άμεση αυτή ανάγκη έχει ικανοποιηθεί, αρχίζει να ενδιαφέρεται για την ικανοποίηση της και στο μέλλον. Αυτό οδηγεί στην ανάγκη για τάξη, για μια ορισμένη ρουτίνα καθώς και για την απουσία απρόβλεπτων απειλών. Τα παιδιά νοιώθουν ιδιαίτερα έντονα αυτή την ανάγκη για ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο ζωής, στο οποίο νιώθουν ασφαλή και προστατευμένα.

3ον Οι ανάγκες για ανήκειν και για αγάπη

«Εάν τόσο οι φυσιολογικές ανάγκες όσο και αυτές της ασφάλειας ικανοποιούνται επαρκώς, τότε θα αναδυθούν οι ανάγκες της αγάπης, της στοργής και της εκτίμησης (…) το άτομο θα αισθανθεί έντονα, την απουσία φίλων, ή του αγαπημένου συντρόφου, της συζύγου, ή των παιδιών. Θα λαχταρά για μια θέση στην ομάδα του και θα προσπαθήσει πολύ για να πετύχει αυτόν τον στόχο.»

4ον Ανάγκες εκτίμησης (αναγνώριση από τους άλλους και αυτό-εκτίμηση)

Έχοντας ικανοποιήσει την ανάγκη μας για ανήκειν και αγάπη θα αποζητήσουμε μια ευρύτερη κοινωνική ένταξη, που θα μας εξασφαλίζει ότι θα μπορούμε να διατηρούμε τέτοιες σχέσεις και στο μέλλον.

Η ανάγκη για γνώση και κατανόηση του κόσμου πρέπει να θεωρηθεί λογικά ως η πέμπτη βασική ανάγκη. Αναδύεται πλήρως και σε μέγιστη ένταση, όταν οι ανάγκες για στοργή και κοινωνική διασύνδεση έχουν καλυφθεί έστω και μερικά.

Η μετά-ανάγκη: η ανάγκη για αυτοπραγμάτωση

Χρειαζόμαστε τροφή κάθε ημέρα, αλλά όσο η εύρεση τροφής δεν αποτελεί πρόβλημα, η πείνα δεν θα αποτελεί σημαντικό κίνητρο δράσης.

Οι βασικές ανάγκες μπορούν όντως να καλυφθούν πλήρως μιας και δεν είναι ανεξάντλητες. Τότε ένα άτομο που αναπτύσσεται κανονικά δεν σταματά. Νοιώθει μία νέα ανάγκη: την επιθυμία να αξιοποιήσει τις κλίσεις και τα ταλέντα του. Η σχέση με τον έξω κόσμο τώρα αντιστρέφεται. Όσο διάστημα οι βασικές ανάγκες λειτουργούν ως παρακινητές, ο έξω κόσμος υφίσταται ως μέσο ικανοποίησης αυτών των αναγκών. Όταν η μετά-ανάγκη της αυτοπραγμάτωσης γίνεται η βασική κινητήριος δύναμη, οι ίδιοι άνθρωποι συμβάλουν στην κάλυψη των αναγκών της κοινωνίας πλέον.

Ένα από τα καταπληκτικότερα χαρακτηριστικά αυτών των ανθρώπων, στους οποίους δίνει έμφαση ο Μάσλοου, είναι η ‘δημοκρατική χαρακτηροδομή τους’. «Όλα μου τα υποκείμενα έρευνας, γράφει, μπορούν να θεωρηθούν χωρίς εξαίρεση δημοκρατικοί άνθρωποι με την βαθύτερη δυνατή έννοια. Μπορούν να είναι και είναι, φιλικοί με τον καθένα που έχει ανάλογο χαρακτήρα, ανεξαρτήτως τάξης, εκπαίδευσης, πολιτικών πεποιθήσεων, φυλής ή χρώματος. Το δημοκρατικό τους αίσθημα πηγαίνει ακόμη πιο βαθιά. Για παράδειγμα, θεωρούν δυνατό να μάθουν από τον καθένα που έχει κάτι να τους διδάξει, ανεξάρτητα από το τι άλλα χαρακτηριστικά μπορεί να έχει. Έχουν επίγνωση του πόσα λίγα γνωρίζουν οι ίδιοι σε σύγκριση με το τι θα έπρεπε να ξέρουν ή το τι γνωρίζουν άλλοι. Για αυτό τον λόγο μπορούν χωρίς καμία πόζα να δείχνουν γνήσιο σεβασμό ακόμη και ταπεινοφροσύνη, έναντι αυτών που μπορούν να τους διδάξουν κάτι που δεν γνωρίζουν, ή που κατέχουν μια δεξιότητα που εκείνοι δεν έχουν.»

Ας ξαναγυρίσουμε όμως στο θέμα “ευτυχία”.

Ο Αριστοτέλης έδωσε έναν από τους παλαιότερους ορισμούς για την ευτυχία στα Ηθικά Νικομάχεια. Αναρωτήθηκε μήπως υπάρχει ένας ύψιστος, έσχατος στόχος πίσω από όλες τις ενδιάμεσες επιδιώξεις των ανθρώπων όπως π.χ. τα χρήματα και τα πλούτη. Για τον Αριστοτέλη, ο έσχατος σκοπός είναι η ευτυχία, η ευδαιμονία. Σε τι συνίσταται λοιπόν, η ευτυχία; Εξαιτίας του ότι οι άνθρωποι είναι κοινωνικά και ηθικά όντα, ο Αριστοτέλης καταλήγει στον ορισμό της ευτυχίας ως «…μία δραστηριότητα της ψυχής σε αρμονία με την αρετή». Οι ενάρετες πράξεις σε τελευταία ανάλυση πηγάζουν πάντοτε από κάποια μορφή προθυμίας να βοηθήσουμε τους άλλους. Η πραγματική μας σύνδεση με ‘τον άλλο’ είναι η ευτυχία μας. Η ευτυχία του ολοκληρωμένου ανθρώπου συνίσταται στην προθυμία του να προσφέρει βοήθεια (αυτή είναι η ‘αρετή’ για τον Αριστοτέλη).

Ο Αριστοτέλης έχει δίκιο στην σύλληψη του για την ευδαιμονία, άσχετα με το πόσο ιδεαλιστική και ουτοπική μπορεί να φαίνεται η άποψή του εκ πρώτης όψεως. Υπάρχουν μάλλον δύο λόγοι που εξηγούν γιατί οι ιδέες του Αριστοτέλη για την ευδαιμονία δεν γίνονται γενικά αποδεκτές.

Από την μία, στον βαθμό που οι βασικές ανάγκες δύσκολα ικανοποιούνται, η απόλαυση που προκύπτει τελικά από την ικανοποίηση αυτών των βασικών αναγκών μπορεί να βιωθεί ως υποκατάστατο της πραγματικής ευτυχίας. Η ανθρώπινη ευτυχία όμως έχει ελάχιστη σχέση με το κυνήγι της ηδονής, σε αντίθεση με ό,τι η διαφήμιση επιδιώκει να μας κάνει να πιστέψουμε. Το να είσαι ευτυχισμένος σημαίνει να μπορείς να είσαι δημιουργικός και αλληλέγγυος.

Από την άλλη, υπάρχει επίσης η πραγματικότητα του κακού. Ο Αριστοτέλης γνώριζε για το κακό. Η ύπαρξη του κακού απαιτεί θάρρος. Και δεν είναι θάρρος, αλλά δειλία η αποφυγή της αντιπαράθεσης με μια ιδέα που θεωρείς λανθασμένη. Τέτοιες ιδέες μπορούν να νικηθούν μόνο σε ανοιχτό διάλογο, σε μία διαμάχη ιδεών. Αυτοί που αποφεύγουν την διαμάχη αυτή και επιδιώκουν αντιθέτως να εξασφαλίσουν τη νίκη μέσω επίδειξης πυγμής και άλλων πλάγιων τρόπων, το μόνο που πετυχαίνουν μακροπρόθεσμα είναι η ενίσχυση των κακόβουλων δυνάμεων στην κοινωνία. Μία κουλτούρα στην οποία γίνεται αποδεκτή η χρήση ισχύος από ένα άτομο επί ενός άλλου, είναι ο φυσικός βιότοπος του κακού. Το πραγματικό θάρρος δε συνίσταται στην αναμέτρηση με τις ιδέες που θεωρούνται λαθεμένες ή βλαπτικές μέσω της άσκησης δύναμης αλλά μέσω της διεξαγωγής ανοιχτών αντιπαραθέσεων ιδεών. Αντιπαλεύοντας το κακό, το θάρρος μάχεται για μια κοινωνία στην οποία ικανοποιείται η ανθρώπινη επιθυμία για ισχυρή και πραγματική συμμετοχή.

Αγαπητοί τελειόφοιτοι το συμπέρασμα – συμβουλή μου είναι το εξής:
Ν α   ε μ π λ έ κ ε σ τ ε !

Σας ευχαριστώ.»

Advertisements
This entry was posted in Χωρίς κατηγορία and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s